Sự kiện SCB – Trương Mỹ Lan là một bước ngoặt lớn, phơi bày những lỗ hổng nghiêm trọng trong hệ thống ngân hàng Việt Nam. Sự việc này không chỉ là một cú sốc về quy mô gian lận mà còn là lời cảnh báo về rủi ro hệ thống đã tích tụ từ lâu, đặc biệt là mối liên kết chặt chẽ giữa ngân hàng và thị trường bất động sản. Mặc dù các cơ quan quản lý đã có những động thái can thiệp, nhưng tình hình tài chính quý 4 năm 2025 và triển vọng năm 2026 vẫn cho thấy nhiều rủi ro và thách thức.
Tình hình quý 4 năm 2025: Những dấu hiệu đáng lo ngại
Kết thúc năm 2025, hệ thống ngân hàng Việt Nam đã có những thay đổi đáng kể, nhưng rủi ro vẫn còn hiện hữu.
Rủi ro nợ xấu và thị trường bất động sản
Sau sự kiện SCB, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã có những động thái siết chặt tín dụng vào lĩnh vực bất động sản. Tuy nhiên, thị trường này vẫn đang gặp khó khăn. Nhiều dự án vẫn "đóng băng" hoặc chậm tiến độ, khiến dòng tiền của các doanh nghiệp bất động sản bị tắc nghẽn. Các khoản nợ liên quan đến bất động sản và trái phiếu doanh nghiệp đáo hạn tiếp tục gây áp lực lên chất lượng tài sản của các ngân hàng. Mặc dù các ngân hàng đã cố gắng cơ cấu lại nợ và trích lập dự phòng, nhưng tỷ lệ nợ xấu (NPL) thực tế có thể cao hơn con số công bố, vì nhiều khoản nợ vẫn được giữ lại trên bảng cân đối kế toán thông qua các biện pháp tái cơ cấu hoặc bán cho Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) với giá trị thấp.
Áp lực thanh khoản và lạm phát
Để giải cứu SCB và hỗ trợ thanh khoản cho thị trường, NHNN đã phải bơm một lượng lớn tiền vào hệ thống. Mặc dù hành động này đã ngăn chặn một cuộc khủng hoảng lan rộng, nhưng nó cũng tạo ra áp lực tiềm ẩn về lạm phát. Sự phụ thuộc của một số ngân hàng vào sự can thiệp của nhà nước có thể làm suy yếu tính độc lập và hiệu quả của chính sách tiền tệ. Trong quý 4 năm 2025, với các chính sách hỗ trợ tiếp tục được duy trì, nguy cơ lạm phát có thể trở thành một vấn đề đáng chú ý, đặc biệt nếu kinh tế toàn cầu phục hồi và giá cả hàng hóa tăng.
Triển vọng năm 2026: Đề xuất cải cách và thách thức
Năm 2026 sẽ là một năm quan trọng để hệ thống ngân hàng Việt Nam chuyển mình sau cú sốc. Tuy nhiên, quá trình này sẽ đối mặt với nhiều thách thức.
Cải cách quản trị và minh bạch
Một trong những bài học lớn nhất từ vụ việc SCB là sự thiếu sót trong quản trị ngân hàng. Để ngăn chặn các hành vi cho vay bất hợp pháp và gian lận, việc tăng cường quản trị độc lập, hạn chế sở hữu chéo, và áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như Basel III và IFRS trở nên cấp thiết. Năm 2026, các ngân hàng được kỳ vọng sẽ phải tuân thủ nghiêm ngặt hơn các tiêu chuẩn này. Tuy nhiên, quá trình này đòi hỏi một sự thay đổi văn hóa và đầu tư lớn vào công nghệ, và có thể gặp phải sự kháng cự từ các ngân hàng có lợi ích nhóm.
Xử lý nợ xấu và tái cấu trúc hệ thống
Vấn đề nợ xấu từ bất động sản và trái phiếu doanh nghiệp vẫn sẽ là gánh nặng lớn trong năm 2026. Một giải pháp được đề xuất là thành lập một "ngân hàng xấu" (bad bank) để mua lại các khoản nợ không thể thu hồi. Tuy nhiên, việc định giá tài sản và huy động vốn để thành lập bad bank sẽ là một thách thức lớn. Một thách thức khác là việc tái cấu trúc các ngân hàng yếu kém. Kế hoạch tái cấu trúc SCB, với sự tham gia của tư nhân và nước ngoài, sẽ là một phép thử quan trọng. Nếu thành công, mô hình này có thể được áp dụng cho các ngân hàng khác đang gặp khó khăn, nhưng nó cũng đặt ra câu hỏi về việc nới lỏng giới hạn sở hữu nước ngoài.
Phục hồi niềm tin
Niềm tin của người dân và nhà đầu tư đã bị suy giảm đáng kể sau vụ việc SCB. Để phục hồi niềm tin, các cơ quan quản lý cần có những hành động quyết liệt và minh bạch. Việc công bố dữ liệu nợ xấu, thực hiện các bài kiểm tra căng thẳng (stress test) định kỳ, và tăng cường hệ thống bảo hiểm tiền gửi là cần thiết. Tuy nhiên, quá trình này cần thời gian và không thể đạt được chỉ trong một sớm một chiều.
Kết luận
Sự kiện SCB-Trương Mỹ Lan đã bóc trần những tồn tại của hệ thống ngân hàng Việt Nam, đặc biệt là sự gắn kết chặt chẽ với thị trường bất động sản và quản trị yếu kém. Mặc dù các biện pháp can thiệp đã giúp ngăn chặn một cuộc khủng hoảng lan rộng, nhưng những rủi ro tiềm ẩn vẫn còn đó. Tình hình quý 4 năm 2025 và triển vọng năm 2026 cho thấy Việt Nam sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức, từ việc xử lý nợ xấu, tái cấu trúc hệ thống, đến việc lấy lại niềm tin của công chúng.
Việc thúc đẩy cải cách mạnh mẽ, dựa trên những phân tích và cảnh báo đã được đưa ra từ trước, là điều kiện tiên quyết để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của hệ thống tài chính Việt Nam trong "kỷ nguyên mới".
Bạn nghĩ đâu là thách thức lớn nhất mà hệ thống ngân hàng Việt Nam sẽ phải đối mặt trong năm 2026?
Phân tích tổng hợp về hệ thống ngân hàng Việt Nam trước và sau khủng hoảng SCB – Trương Mỹ Lan, cùng đề xuất thúc đẩy cải cách mạnh mẽ nhằm ngăn chặn rủi ro hệ thống:
---
1. Trước năm 2022–2023: Rủi ro tiềm ẩn từ bất động sản và giao dịch chéo
Liên kết giữa bất động sản và ngân hàng
Sự gắn kết giữa các tập đoàn bất động sản lớn và ngân hàng thông qua cổ đông chéo khiến hệ thống dễ tổn thương. Việc cấp tín dụng quá đà vào bất động sản tạo ra rủi ro nghiêm trọng nếu thị trường này suy thoái .
Tín dụng bất động sản và thị trường trái phiếu doanh nghiệp không minh bạch
Từ cuối 2022 đến đầu 2023, hoạt động phát hành trái phiếu doanh nghiệp giảm mạnh, đặc biệt là trái phiếu đảm bảo bằng tài sản bất động sản, tạo áp lực thanh khoản và làm lộ đường nứt trong hệ tài chính .
Tỷ lệ nợ xấu (NPL) và cơ chế xử lý còn hạn chế
Nhiều ngân hàng vẫn ghi nhận mức NPL dưới 2%, tuy nhiên, con số này chưa bao quát toàn bộ nợ ẩn, bao gồm các khoản nợ tái cấu trúc hay xử lý qua VAMC — khiến rủi ro khả năng thanh khoản và tín dụng vẫn tiềm ẩn .
---
2. Sự kiện SCB – Trương Mỹ Lan: Cú sốc chấn động hệ thống
Quy mô gian lận chưa từng có
Trương Mỹ Lan bị cáo buộc đã chiếm đoạt khoảng 12,5 tỷ USD (tương đương ~304 nghìn tỷ đồng), chiếm đến 93% tổng cho vay của ngân hàng SCB trong giai đoạn 2012–2022 .
Run ngân hàng và giải cứu khẩn cấp
Sau khi vụ việc bị phanh phui vào cuối năm 2022, SCB bị rút tiền hàng loạt, buộc Ngân hàng Nhà nước (SBV) phải đặt dưới kiểm soát đặc biệt và bơm khoảng 24 tỷ USD để cứu vãn thanh khoản .
Kế hoạch tái cấu trúc và tham gia tư nhân/ngoại quốc
Hiện SBV đang hoàn thành kế hoạch tái cấu trúc SCB, với đề xuất từ Sun Group về một cơ chế trả nợ kéo dài 15 năm, kèm theo phương án huy động vốn tư nhân và nước ngoài bất chấp giới hạn sở hữu nước ngoài hiện tại .
Khủng hoảng niềm tin, ảnh hưởng lan tỏa
Vụ việc làm suy giảm niềm tin của người gửi tiền và nhà đầu tư, tác động mạnh đến thị trường bất động sản và trái phiếu doanh nghiệp, kéo theo sự chậm trễ trong đầu tư công và tăng độ thận trọng của nhà đầu tư nước ngoài .
---
3. Tình hình hiện tại và mức độ nguy hiểm của hệ thống ngân hàng Việt Nam
Rủi ro lan tỏa từ bất động sản và trái phiếu xấu
Ngành bất động sản vẫn đang trì trệ, trái phiếu doanh nghiệp bị thắt chặt; tín dụng vào các lĩnh vực này giảm sút, khiến các ngân hàng vẫn dễ bị ảnh hưởng bởi sự sụt giảm thanh khoản và chất lượng tài sản .
Quy định và minh bạch còn lỏng lẻo
Mặc dù đang có nỗ lực tăng cường minh bạch tài chính, nhiều ngân hàng vẫn lệ thuộc vào báo cáo nội bộ, chưa tuân thủ đầy đủ Basel II/III và chuẩn mực IFRS rõ ràng .
Biện pháp hỗ trợ tạm thời có thể tạo lệ thuộc
Cả giải cứu khẩn cấp lẫn tăng cung tiền để hỗ trợ SCB có thể giúp tránh đổ vỡ hệ thống trước mắt, nhưng cũng khiến hệ thống phụ thuộc vào sự can thiệp của nhà nước và dẫn đến nguy cơ lạm phát .
---
4. Gợi ý cải cách mạnh mẽ theo “kỷ nguyên mới”
Vấn đề hiện tại Giải pháp đề xuất
Quản trị ngân hàng yếu, cho vay có lợi ích nhóm Tăng cường quản trị độc lập, minh bạch, hạn chế cross-ownership và áp dụng Basel II/III, IFRS
Không có cơ chế xử lý nợ xấu tiêu chuẩn Thành lập tổ chức mua lại nợ xấu (bad bank), minh bạch xử lý tài sản bảo đảm
Hạn chế trong xử lý ngân hàng bị thất bại Luật tái cấu trúc ngân hàng rõ ràng, cơ chế can thiệp sớm (early intervention), ngưỡng bảo hiểm tiền gửi cao hơn
Hạn chế sở hữu nước ngoài Nới rộng sở hữu nước ngoài đến 49% cho ngân hàng thâu tóm và tái cấu trúc
Thiếu niềm tin người dân Thiết chế bảo hiểm tiền gửi đầy đủ, quản trị ngân hàng độc lập hơn, công bố dữ liệu nợ xấu, kiểm tra căng thẳng (stress test) thường xuyên
---
Kết luận
Sự kiện SCB – Trương Mỹ Lan là tiếng chuông cảnh báo về tính dễ tổn thương trong hệ thống tài chính Việt Nam. Nó hé lộ những kẽ hở nghiêm trọng liên quan đến quản trị, đánh giá tài sản, và sự trói buộc giữa ngân hàng – bất động sản.
Hệ thống hiện vẫn đang có nguy cơ nếu có sự bất cẩn tiếp theo từ các doanh nghiệp lớn (như Vingroup, Novaland), bởi sự phụ thuộc quá mức vào bất động sản và tín dụng liên kết chặt chẽ.
Thúc đẩy tái cấu trúc toàn diện, minh bạch, và tăng cường pháp luật điều tiết là bước đi không thể trì hoãn để bảo đảm ổn định và phục hồi niềm tin — thiết yếu trong “kỷ nguyên mới” của hệ thống ngân hàng Việt Nam.
