4.3 CHIẾN TRANH CÔNG NGHỆ KỸ THUẬT
Hành trình xưng bá công nghệ của Trung Quốc
Cuộc chiến công nghệ Mỹ - Trung ngày càng khốc liệt, khó lường. Dù thời gian diễn ra chưa dài nhưng đã có không ít quốc gia bị “mắc kẹt” với tình thế “tiến thoái lưỡng nan”, thậm chí chịu tổn thất không hề nhẹ.
Giấu mình chờ thời
Ngay khi tiến hành cải cách, mở cửa năm 1978, nhà lãnh đạo Trung Quốc Đặng Tiểu Bình xác định khoa học và công nghệ là 1 trong 4 hiện đại hóa, yếu tố then chốt để đưa đất nước tới “thịnh vượng và quyền lực”. Lãnh đạo Trung Quốc đã tiến hành cải cách đột phá về thể chế khoa học và công nghệ, thực hiện chính sách “tôn trọng trí thức, tôn trọng nhân tài”. Họ làm mọi cách để tăng nhanh số lượng cá nhân ưu tú đến Mỹ và các nước phát triển học tập nhằm “bù đắp cho hàng thập kỷ mất mát” bởi cách mạng Văn hóa, nhanh chóng bắt kịp tiến bộ khoa học và công nghệ thế giới.
Đến cuộc khủng hoảng tài chính thế giới năm 2007-2008, Trung Quốc đạt được bước tiến lớn nhưng vẫn chỉ được biết đến là “công xưởng thế giới”, quốc gia “đạo nhái”, bị xem thường là chỉ giỏi sao chép, “làm thuê” cho Mỹ và phương Tây.
Nhưng ngay khi đó, Trung Quốc đã chớp thời cơ Mỹ và phương Tây loay hoay thoát khủng hoảng, tung ra chương trình Ngàn nhân tài đột phá nhằm chiêu mộ người Trung Quốc xuất chúng thành danh ở nước ngoài.
Đích nhắm là Mỹ, để nhanh chóng có được công nghệ cao nhằm một mặt tự chủ, không phụ thuộc vào công nghệ cao của Mỹ và đồng minh, mặt khác, cạnh tranh với Mỹ và đồng minh ở tầm toàn cầu, nhất cử lưỡng tiện tăng sức mạnh cho mình trong khi làm suy yếu đối thủ.
Bắt đầu từ đó, làn sóng nhân tài Hoa kiều dồn dập đổ về Trung Quốc, dòng kỹ sư và nhà khởi nghiệp trở về từ thung lũng Silicon đã góp phần tạo nên xu hướng phát triển bùng nổ của các công ty công nghệ cao.
Nắm bắt thời cơ
Khi ông Tập Cận Bình lên nắm quyền năm 2012, Trung Quốc thấy mình đã “đủ lông đủ cánh”, không cần “giấu mình chờ thời” nữa mà cần nắm bắt thời cơ tiến tới mục tiêu “giấc mộng Trung Hoa” vào năm 2049.
Cách mạng công nghiệp 4.0 được cho là cơ hội hiếm có để Trung Quốc thay thế vị trí lãnh đạo toàn cầu của Mỹ và vượt Mỹ về công nghệ cao. Bởi vậy, Trung Quốc hạ quyết tâm, dồn lực đột phá vào công nghệ cao, nhất là những công nghệ mới nổi.
Trung Quốc tin rằng với việc phát huy các ưu thế vượt trội của mình, họ sẽ sớm thay thế vị trí lãnh đạo công nghệ toàn cầu của Mỹ với những lợi thế hơn Mỹ gồm:
Thể chế chính trị tập trung quyền lực giúp Trung Quốc nhanh chóng huy động các nguồn lực nhà nước, xã hội và thị trường trong thực hiện các chính sách công nghiệp để đạt tham vọng công nghệ.
Trung Quốc hiểu rất rõ rằng để tạo nên sự bứt phá về công nghệ thì không thể phó mặc hoàn toàn cho khu vực tư nhân và thị trường mà cần có sự hỗ trợ đắc lực từ khu vực công và nhà nước, nhất là về cơ chế chính sách và đầu tư.
Mỹ có năng lực đổi mới sáng tạo vượt trội nhưng lợi thế đó khó có thể phát huy nếu thiếu năng lực sản xuất. Sự phụ thuộc của Mỹ vào năng lực sản xuất của Trung Quốc, cùng với việc Trung Quốc có số lượng kỹ sư lớn và sự hỗ trợ đắc lực của nhà nước mang lại những lợi thế cạnh tranh dài hạn cho Trung Quốc.
Trung Quốc ngày càng có ảnh hưởng lớn trong thiết lập tiêu chuẩn toàn cầu, nhất là ở các công nghệ mới nổi như 5G, trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật, điện toán đám mây, dữ liệu lớn...
Ba đại kế
Ba đại kế chủ yếu được Trung Quốc thực hiện để phát huy các lợi thế nhằm “đi tắt đón đầu” để sớm thay thế vị trí lãnh đạo công nghệ toàn cầu của Mỹ.
Kế hoạch đột phá 10 năm mang tên Made in China 2025 thực hiện từ năm 2015 nhằm tự chủ về công nghệ cao với 3 điểm nhấn. Đó là: Ưu tiên phát triển 10 ngành công nghệ cao; ưu tiên tạo nên 7 “ông vua nội địa” về công nghệ thông tin và viễn thông thế hệ mới với sứ mệnh tiên phong tiến ra chiếm lĩnh thị trường toàn cầu; tăng cường mua quyền sở hữu trí tuệ để bắt kịp và vượt sức mạnh công nghệ của Mỹ.
Khởi xướng Con đường tơ lụa kỹ thuật số năm 2015 nhằm nhân rộng mô hình kỹ thuật số ra toàn cầu, giúp Trung Quốc dẫn đầu toàn cầu về những công nghệ mới nổi và kỹ thuật số.
Tiêu chuẩn Trung Quốc 2035 ban hành cuối năm 2020 nhằm quốc tế hóa tiêu chuẩn quốc gia, thiết lập tiêu chuẩn toàn cầu đối với các công nghệ thế hệ tiếp theo.
Thành quả và tiềm lực
Bất chấp những hoài nghi, Trung Quốc đã bứt phá thần tốc về công nghệ cao, nhanh chóng bắt kịp, thậm chí vượt Mỹ và tiên phong ở một số lĩnh vực.
Trung Quốc sánh ngang với Mỹ và đồng minh ở những công nghệ mới nổi như trí tuệ nhân tạo, điện toán lượng tử, xe điện. Hệ thống định vị vệ tinh Bắc Đẩu của họ được cho là ngang ngửa, có thể thay thế hệ thống định vị vệ tinh toàn cầu GPS của Mỹ, thậm chí còn được đánh giá là có độ chính xác hơn. Trung Quốc còn tiên phong đưa vệ tinh liên lạc lượng tử vào không gian và dẫn đầu thế giới về hệ thống vệ tinh 5G.
Trung Quốc đã vượt Mỹ ở một số lĩnh vực, năm 2016, vượt Mỹ về số bài báo khoa học tự nhiên, năm 2019 vượt về số bằng sáng chế và số startup. Họ cũng đã vượt Mỹ về thanh toán di động, thương mại điện tử, nhận dạng khuôn mặt, công nghệ giám sát.
Đặc biệt, Trung Quốc chiếm ưu thế hơn hẳn Mỹ về công nghệ 5G và kỹ thuật số. Họ bỏ xa Mỹ cả về quy mô, tốc độ phủ sóng 5G cũng như ứng dụng 5G trong sản xuất công nghiệp. Đến nay, Mỹ vẫn loay hoay thử nghiệm 5G trong sản xuất công nghiệp, Trung Quốc đã có hệ sinh thái 5G mạnh, doanh nghiệp đã vận hành 5G đầy đủ, cảng Hạ Môn tự động hóa hoàn toàn năm 2020 với mạng 5G.
Thiết bị 5G Trung Quốc phổ dụng, chiếm hơn 40% thị phần toàn cầu, len sâu vào cả cơ sở hạ tầng viễn thông của các nước đồng minh của Mỹ. Trung Quốc còn đang dần lấp đầy các “khoảng trống” kỹ thuật số, “vùng ảnh hưởng độc quyền” với luật chơi của họ trải rộng khắp thế giới.
Giờ đây, Trung Quốc đang trên hành trình vươn tới mục tiêu bá chủ công nghệ vào năm 2035 với nhiều thách thức to lớn nhưng tiềm lực không hề nhỏ. Đáp trả sự trừng phạt khốc liệt của Mỹ, họ đang quyết chạy đua phát triển chip tiên tiến, các công nghệ cốt lõi khác và các công nghệ mới nổi để trở thành "một siêu cường công nghệ tự lực cánh sinh” với bệ đỡ khá vững về kinh tế, nhân lực, nhân tài cùng khí thế và sự tự tin hơn bao giờ hết.
Trung Quốc có 1,41 tỷ dân, thu nhập bình quân đầu người trên 10.000 USD, mức tăng trưởng kinh tế cao, tổng nguồn lực huy động là cực lớn. Nước này có đội ngũ 1,87 triệu nhà nghiên cứu - lớn hơn Mỹ (1,43 triệu người), số tiến sĩ kỹ thuật và kỹ sư cũng nhiều hơn Mỹ. Trung Quốc còn có tầm nhìn dài hạn, chiến lược rất rõ ràng trong thu hút nhân tài toàn cầu, nhất là nhân tài Hoa kiều - chìa khóa phát triển công nghệ cao.
Trung Quốc và cá nhân ông Tập Cận Bình có quyết tâm và ý chí quyết đưa Trung Quốc lên đỉnh cao công nghệ toàn cầu, hiện thực hóa “giấc mộng Trung Hoa”.
Kế sách soán ngôi bá chủ công nghệ của Trung Quốc
Trung Quốc chủ ý kết hợp quyền lực nhà nước với sức mạnh của thị trường trong nước nhằm nhanh chóng tạo ra các “ông vua” về công nghệ cao, làm bàn đạp tiến ra chiếm lĩnh toàn cầu
Mỹ trung quốc vừa cạnh tranh vừa hòa hoãn .tránh chiến tranh vủ trang nhưng quyết cạnh tranh thương mại ,khkt v.v vậy cận ảnh 2025-2035 ?
Trung Quốc đã có một hành trình đầy tham vọng để vươn lên trở thành cường quốc công nghệ, với mục tiêu thách thức vị thế dẫn đầu của Mỹ. Dựa trên thông tin bạn cung cấp, đây là bức tranh về cuộc chiến công nghệ Mỹ - Trung và những dự đoán từ 2025-2035:
Hành trình vươn lên của Trung Quốc
Trung Quốc đã bắt đầu hành trình "xưng bá công nghệ" từ năm 1978 với chính sách "giấu mình chờ thời" dưới thời Đặng Tiểu Bình, tập trung vào việc gửi sinh viên và chuyên gia sang các nước phát triển học hỏi. Đến cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007-2008, Trung Quốc đã nhanh chóng chớp thời cơ tung ra chương trình "Ngàn nhân tài" để chiêu mộ nhân tài Hoa kiều về nước, đặc biệt là các kỹ sư và nhà khởi nghiệp từ Thung lũng Silicon.
Khi ông Tập Cận Bình lên nắm quyền vào năm 2012, Trung Quốc tin rằng mình đã "đủ lông đủ cánh" để không cần "giấu mình chờ thời" nữa, mà cần nắm bắt cơ hội từ Cách mạng Công nghiệp 4.0 để tiến tới "giấc mộng Trung Hoa" vào năm 2049, với mục tiêu vượt Mỹ về công nghệ cao.
Kế sách soán ngôi bá chủ công nghệ
Trung Quốc đã triển khai "Ba đại kế" để thúc đẩy tham vọng công nghệ của mình:
-
Made in China 2025 (từ 2015): Kế hoạch 10 năm nhằm tự chủ về công nghệ cao, tập trung vào 10 ngành công nghệ cao ưu tiên, tạo ra 7 "ông vua nội địa" về công nghệ thông tin và viễn thông thế hệ mới, và tăng cường mua quyền sở hữu trí tuệ.
-
Con đường tơ lụa kỹ thuật số (2015): Nhằm nhân rộng mô hình kỹ thuật số ra toàn cầu, giúp Trung Quốc dẫn đầu về các công nghệ mới nổi và kỹ thuật số.
-
Tiêu chuẩn Trung Quốc 2035 (cuối 2020): Nhằm quốc tế hóa tiêu chuẩn quốc gia, thiết lập tiêu chuẩn toàn cầu đối với các công nghệ thế hệ tiếp theo.
Thành quả và tiềm lực
Bất chấp những hoài nghi, Trung Quốc đã đạt được những bước tiến thần tốc:
-
Sánh ngang và vượt Mỹ ở một số lĩnh vực: Trí tuệ nhân tạo, điện toán lượng tử, xe điện, hệ thống định vị vệ tinh Bắc Đẩu (được cho là ngang ngửa GPS), vệ tinh liên lạc lượng tử và hệ thống vệ tinh 5G.
-
Vượt Mỹ về số lượng: Năm 2016 vượt Mỹ về số bài báo khoa học tự nhiên, năm 2019 vượt về số bằng sáng chế và số startup.
-
Đặc biệt ưu thế về 5G và kỹ thuật số: Trung Quốc bỏ xa Mỹ về quy mô và tốc độ phủ sóng 5G, ứng dụng 5G trong sản xuất công nghiệp, và chiếm hơn 40% thị phần thiết bị 5G toàn cầu.
Trung Quốc có tiềm lực lớn với dân số đông (1,41 tỷ dân), tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, đội ngũ nhà nghiên cứu và kỹ sư đông đảo hơn Mỹ, cùng tầm nhìn và ý chí quyết tâm của lãnh đạo.
Cận cảnh 2025-2035: Cạnh tranh và hòa hoãn
Trong giai đoạn 2025-2035, mối quan hệ Mỹ - Trung sẽ tiếp tục là sự kết hợp giữa cạnh tranh gay gắt và hòa hoãn có chọn lọc, tránh leo thang thành xung đột vũ trang trực tiếp.
Cạnh tranh sẽ ngày càng khốc liệt:
-
Chiến tranh chip và công nghệ cốt lõi: Trung Quốc sẽ tiếp tục đẩy mạnh nỗ lực tự chủ trong sản xuất chip tiên tiến và các công nghệ cốt lõi khác để giảm sự phụ thuộc vào Mỹ và đồng minh. Mỹ sẽ duy trì và có thể tăng cường các biện pháp kiểm soát xuất khẩu công nghệ để cản trở sự phát triển của Trung Quốc.
-
Công nghệ mới nổi: Cuộc đua giành vị trí dẫn đầu trong các lĩnh vực như AI, điện toán lượng tử, công nghệ sinh học, và công nghệ xanh sẽ trở nên căng thẳng hơn. Trung Quốc sẽ tiếp tục tận dụng lợi thế về nguồn lực và khả năng huy động nhanh chóng để đẩy mạnh nghiên cứu và phát triển.
-
Tiêu chuẩn toàn cầu: Trung Quốc sẽ tiếp tục nỗ lực thiết lập các tiêu chuẩn công nghệ quốc tế, đặc biệt trong các lĩnh vực mà họ có ưu thế như 5G và các công nghệ kỹ thuật số. Mỹ và các đồng minh sẽ cố gắng chống lại sự ảnh hưởng này.
-
Thương mại và kinh tế: Căng thẳng thương mại có thể tiếp diễn với việc Mỹ tìm cách đa dạng hóa chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc, trong khi Trung Quốc sẽ tập trung vào thị trường nội địa và các sáng kiến như "Con đường tơ lụa kỹ thuật số" để mở rộng ảnh hưởng kinh tế.
-
Thu hút nhân tài: Cả hai quốc gia sẽ tiếp tục cạnh tranh gay gắt trong việc thu hút và giữ chân nhân tài khoa học và công nghệ hàng đầu thế giới.
Hòa hoãn có chọn lọc:
-
Phụ thuộc lẫn nhau: Mặc dù có những nỗ lực tách rời, sự phụ thuộc kinh tế lẫn nhau giữa Mỹ và Trung Quốc vẫn rất lớn, đặc biệt trong các chuỗi cung ứng toàn cầu. Điều này sẽ buộc hai bên phải duy trì một mức độ hợp tác nhất định để tránh những tác động tiêu cực nghiêm trọng đến nền kinh tế toàn cầu.
-
Biến đổi khí hậu và sức khỏe toàn cầu: Đây là những lĩnh vực mà hợp tác là cần thiết và có lợi cho cả hai bên cũng như toàn thế giới. Hai cường quốc có thể tìm kiếm điểm chung trong việc đối phó với biến đổi khí hậu, đại dịch, và các thách thức y tế công cộng.
-
Ổn định khu vực: Để tránh xung đột vũ trang, cả Mỹ và Trung Quốc sẽ cần duy trì các kênh đối thoại để quản lý rủi ro và ngăn chặn hiểu lầm, đặc biệt là liên quan đến các điểm nóng khu vực như eo biển Đài Loan và Biển Đông.
Tóm lại, giai đoạn 2025-2035 sẽ chứng kiến cuộc đối đầu công nghệ Mỹ - Trung ngày càng quyết liệt, nhưng vẫn được kiểm soát để tránh bùng phát thành chiến tranh vũ trang. Trung Quốc sẽ tiếp tục hành trình trở thành "siêu cường công nghệ tự lực cánh sinh", trong khi Mỹ sẽ tìm cách duy trì vị thế dẫn đầu thông qua đổi mới sáng tạo và các liên minh công nghệ.
Bạn có muốn đi sâu hơn vào một khía cạnh cụ thể nào của cuộc chiến công nghệ này không?
TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU CHIẾN LƯỢC HÀNG ĐẦU CỦA MỸ: TRUNG QUỐC CHƯA THỂ THỐNG TRỊ THẾ GIỚI, NHƯNG MỸ ĐANG ĐỐI MẶT CUỘC CẠNH TRANH VƯỢT XA PHẠM VI QUÂN SỰ
Một báo cáo nghiên cứu mới của RAND Corporation, công bố ngày 29/9/2026 và được thực hiện theo tài trợ của Bộ Chiến tranh Mỹ, đưa ra đánh giá đáng chú ý về cuộc cạnh tranh Mỹ – Trung Quốc: sức mạnh của Trung Quốc không chủ yếu đến từ việc truyền bá ý thức hệ, mà được thúc đẩy bởi phát triển kinh tế, ảnh hưởng ngày càng tăng trong các thể chế quốc tế và năng lực khoa học – công nghệ.
Báo cáo cho rằng Washington chưa thực sự nhìn nhận đầy đủ phạm vi cuộc cạnh tranh này, cũng chưa đầu tư đủ vào những công cụ cần thiết để triển khai chiến lược quốc gia. Các lĩnh vực then chốt không chỉ nằm ở quân sự, mà còn ở nền kinh tế trong nước, công nghệ, mạng lưới quốc tế, năng lực quản trị và khả năng chống chịu của xã hội.
🌐 TRUNG QUỐC ĐANG TRỖI DẬY, NHƯNG KHÔNG CÓ NGHĨA SẼ TẤT YẾU THỐNG TRỊ THẾ GIỚI
Theo RAND, cuộc cạnh tranh Mỹ – Trung không đơn thuần là một cuộc chuyển giao quyền lực, trong đó Trung Quốc tăng trưởng liên tục cho đến khi vượt Mỹ và trở thành cường quốc thống trị.
Trung Quốc đang gia tăng sức mạnh tương đối so với Mỹ, nhưng quá trình này không diễn ra theo một đường thẳng. Dù có quy mô lớn và ảnh hưởng sâu rộng, Trung Quốc vẫn đối mặt với những giới hạn và các yếu tố đối trọng.
RAND nhấn mạnh sức mạnh của Trung Quốc được tạo nên bởi sự phát triển kinh tế, khả năng mở rộng ảnh hưởng trong các thể chế và tiến trình quốc tế, cùng vị thế ngày càng vững chắc trong khoa học và công nghệ. Vì vậy, nếu chỉ nhìn quan hệ Mỹ – Trung qua lăng kính quân sự hoặc ý thức hệ, Washington sẽ bỏ qua những động lực quan trọng nhất tạo nên sức mạnh của đối thủ.
🔬 KHOA HỌC – CÔNG NGHỆ VÀ KINH TẾ MỚI LÀ HAI MẶT TRẬN NỀN TẢNG
Báo cáo xác định bảy nhóm lĩnh vực chính để phân tích sức mạnh và ảnh hưởng quốc gia trong cuộc cạnh tranh Mỹ – Trung. Trong đó, khoa học – công nghệ và kinh tế trong nước là hai lĩnh vực nền tảng, có ý nghĩa quyết định đối với tương lai cạnh tranh.
Lợi thế công nghệ tác động đến năng lực sản xuất, đổi mới sáng tạo, các mạng lưới số và trí tuệ nhân tạo. Trong khi đó, sức mạnh kinh tế tạo nguồn lực để đầu tư vào công nghệ, duy trì năng lực cạnh tranh và hỗ trợ các mục tiêu chiến lược dài hạn.
RAND cũng nhấn mạnh vai trò của hệ thống và mạng lưới quốc tế, các vấn đề xã hội và quản trị. Đây là những yếu tố có thể định hình khả năng một quốc gia chuyển hóa nguồn lực thành ảnh hưởng thực tế.
🇺🇸 MỸ CẦN CẠNH TRANH TOÀN DIỆN HƠN, KHÔNG CHỈ TẬP TRUNG VÀO ĐỐI NGOẠI
Theo đánh giá của RAND, Trung Quốc đang triển khai một chiến dịch cạnh tranh toàn diện, có sự liên kết ở ít nhất một phần các lĩnh vực sức mạnh quốc gia. Trong khi đó, Mỹ chưa hoàn toàn tiếp cận cuộc cạnh tranh với đầy đủ phạm vi và chưa đầu tư đủ vào những công cụ cần thiết để tạo lợi thế chiến lược.
Báo cáo khuyến nghị Mỹ phải coi các chính sách nâng cao an toàn, an ninh, sự thịnh vượng và cơ hội của người dân trong nước là một phần của năng lực cạnh tranh quốc tế. Sức mạnh của một quốc gia không chỉ được quyết định bởi những gì nước đó làm bên ngoài lãnh thổ, mà còn bởi hiệu quả của hệ thống kinh tế và quản trị trong nước.
RAND cũng đề xuất Mỹ củng cố mạng lưới liên minh toàn cầu, tăng đầu tư vào công nghệ và chính sách trong những lĩnh vực chưa dẫn đến xung đột vũ trang nhưng đang là nơi Trung Quốc tìm cách giành lợi thế.
Đặc biệt, Mỹ cần ưu tiên hơn cho khả năng chống chịu trong nước, cải cách quản trị và tăng đầu tư chiến lược vào các mạng lưới số toàn cầu cùng trí tuệ nhân tạo.
🌏 VAI TRÒ CỦA CÁC NƯỚC THỨ BA CÓ THỂ QUYẾT ĐỊNH CỤC DIỆN
Một điểm quan trọng khác trong báo cáo là lập trường của các quốc gia thứ ba có thể ảnh hưởng mang tính quyết định đến cuộc cạnh tranh.
Điều này đặt quan hệ quốc tế, các liên minh và mạng lưới hợp tác vào vị trí trung tâm. Mỹ và Trung Quốc không chỉ cạnh tranh trực tiếp về nguồn lực, mà còn tìm cách gia tăng ảnh hưởng đối với các quốc gia, thể chế và mạng lưới quốc tế.
RAND cho rằng khả năng chống chịu của quốc gia trong cả thời bình lẫn thời chiến sẽ là yếu tố quan trọng định hình diễn biến cạnh tranh. Ở cấp độ sâu hơn, cuộc cạnh tranh còn là cuộc đọ sức giữa hai hệ thống nhằm chứng minh hệ thống nào có khả năng đem lại điều kiện sống, sự thịnh vượng và cơ hội tốt hơn cho người dân trong bối cảnh thế giới nhiều biến động.
Báo cáo này là nghiên cứu đầu tiên trong một loạt sản phẩm nghiên cứu của RAND về cạnh tranh Mỹ – Trung. Các tác giả xây dựng khung phân tích dựa trên việc xem xét quan niệm của Mỹ và Trung Quốc về sức mạnh quốc gia, nghệ thuật điều hành đất nước và những nghiên cứu trước đây của RAND.
Thông điệp chính của báo cáo: Mỹ muốn tạo lợi thế trước Trung Quốc phải cạnh tranh trên toàn bộ nền tảng tạo nên sức mạnh quốc gia, đặc biệt là kinh tế, khoa học – công nghệ, năng lực quản trị và mạng lưới ảnh hưởng quốc tế. Tuy nhiên, RAND cũng không cho rằng Trung Quốc chắc chắn sẽ thống trị thế giới; kết quả cuộc cạnh tranh vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố và quyết sách của cả hai phía.
Báo cáo của RAND Corporation cung cấp một góc nhìn phân tích toàn diện, bổ sung cho bức tranh toàn cảnh về cuộc cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung trong giai đoạn hiện nay:
1. Thay đổi lăng kính phân tích: Từ Quân sự sang Nền tảng Quốc gia
-
Không chỉ là quân sự hay ý thức hệ: RAND chỉ ra rằng sức mạnh thực sự của Trung Quốc không nằm ở việc truyền bá mô hình tư tưởng, mà đến từ kinh tế, khoa học – công nghệ và ảnh hưởng trong các thể chế quốc tế.
-
Khoa học – Công nghệ & Kinh tế là nền tảng: Đây là hai mặt trận quyết định. Lợi thế công nghệ (AI, mạng số, đổi mới sáng tạo) kết hợp với quy mô kinh tế tạo ra nguồn lực để duy trì ảnh hưởng lâu dài.
2. Điểm yếu trong cách tiếp cận của Mỹ
-
Mỹ chưa đầu tư đồng bộ: Trung Quốc đang triển khai chiến lược cạnh tranh toàn diện trên nhiều lĩnh vực, trong khi Mỹ có xu hướng tập trung quá nhiều vào khía cạnh đối ngoại và quân sự mà chưa đầu tư đúng mức vào các công cụ chiến lược toàn diện.
-
Sức mạnh đối ngoại bắt đầu từ nội lực: Báo cáo nhấn mạnh Mỹ cần củng cố an sinh, kinh tế trong nước, khả năng chống chịu xã hội và năng lực quản trị. Sức mạnh quốc tế không thể tách rời sự vững chắc của nền tảng nội địa.
3. Cục diện không bất biến và vai trò của Bên thứ ba
-
Trung Quốc trỗi dậy nhưng không tất yếu thống trị: Sự gia tăng sức mạnh của Bắc Kinh không diễn ra theo đường thẳng; Trung Quốc vẫn gặp phải những điểm nghẽn nội tại và các lực lượng đối trọng.
-
Trận địa ở các nước thứ ba: Cuộc cạnh tranh không chỉ là màn đối đầu song phương Mỹ – Trung, mà còn phụ thuộc lớn vào việc bên nào thu hút được sự ủng hộ của các quốc gia khác thông qua liên minh, mạng lưới hạ tầng số và hợp tác kinh tế.
Tổng hợp góc nhìn chiến lược
Cả hai dữ liệu đều chỉ ra một thực tế: Trận chiến công nghệ và kinh tế mới là cốt lõi của cục diện Mỹ – Trung. Trung Quốc tận dụng thể chế tập trung và các chính sách quy mô lớn (như Made in China 2025 hay Con đường Tơ lụa Kỹ thuật số) để bứt phá. Ngược lại, phía Mỹ được khuyến nghị phải điều chỉnh chiến lược — không chỉ ngăn chặn về mặt quân sự hay thương mại, mà phải tự củng cố năng lực đổi mới sáng tạo, hạ tầng số và sức bền nội địa để duy trì thế cân bằng.
Muốn phân tích sâu hơn về tác động của báo cáo này đối với các nước ASEAN không?
Hãy phân tích chi tiết tác động từ báo cáo của RAND và chiến lược cạnh tranh Mỹ - Trung đối với vị thế và lựa chọn chính sách của các nước ASEAN.
Báo cáo của RAND Corporation (tháng 9/2026) cùng cục diện cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung giai đoạn 2025–2035 xác lập một thực tế mới: cuộc đua song phương đã vượt xa ranh giới răn đe quân sự để chuyển hẳn sang cuộc chiến về quy chuẩn công nghệ, chuỗi cung ứng, hạ tầng số và năng lực quản trị.
Đối với khu vực Đông Nam Á (ASEAN), sự dịch chuyển này vừa gia tăng áp lực ngoại giao, vừa mở ra không gian chiến lược chưa từng có cho các quốc gia thành viên.
1. Tác động đa chiều đến vị thế của ASEAN
Cơn địa chấn về áp lực "chọn bên" trong hạ tầng số và công nghệ
Báo cáo RAND nhấn mạnh khoa học – công nghệ và mạng lưới số toàn cầu là mặt trận nền tảng. Khi Trung Quốc đẩy mạnh Con đường Tơ lụa Kỹ thuật số và tiêu chuẩn 5G/AI, còn Mỹ siết chặt kiểm soát xuất khẩu bán dẫn và thúc đẩy chuỗi cung ứng "Friend-shoring":
-
Phân mảnh hạ tầng: ASEAN đứng trước rủi ro bị xé nhỏ về hạ tầng công nghệ. Việc lựa chọn mạng 5G/6G, trung tâm dữ liệu (Data Center), đám mây hay điện toán lượng tử của tập đoàn Mỹ hay Trung Quốc không còn là quyết định thương mại thuần túy, mà mang tính cam kết an ninh quốc gia.
-
Chi phí tuân thủ gia tăng: Doanh nghiệp tại ASEAN đối mặt với rủi ro "bị phạt kép" hoặc đứt gãy nếu không đáp ứng đồng thời cả tiêu chuẩn công nghệ Trung Quốc lẫn các quy định kiểm soát xuất khẩu khắt khe từ Washington.
Tăng cường "giá trị chiến lược" của Bên thứ ba
RAND khẳng định lập trường của các quốc gia thứ ba có thể quyết định cục diện cạnh tranh. Điều này trực tiếp nâng cao thế đòn bẩy ngoại giao cho ASEAN:
-
Địa bàn thu hút đầu tư tái cấu trúc (China+1): Cả hai siêu cường đều coi Đông Nam Á là mắt xích sinh tử để củng cố khả năng chống chịu chuỗi cung ứng. ASEAN trở thành bến đỗ chính cho dòng vốn FDI dịch chuyển trong các ngành bán dẫn, xe điện (EV), năng lượng tái tạo và sản xuất công nghệ cao.
-
Tâm điểm thu hút tài chính phát triển: Sự cạnh tranh giữa các sáng kiến hạ tầng (Sáng kiến Vành đai và Con đường - BRI của Trung Quốc đối đầu với Partnership for Global Infrastructure and Investment - PGII của nhóm G7/Mỹ) giúp ASEAN có thêm nguồn lực lựa chọn phát triển hạ tầng giao thông và chuyển đổi xanh.
Thử thách tính trung tâm và sự đoàn kết nội khối
Cấu trúc quyết định dựa trên nguyên tắc đồng thuận của ASEAN gặp sức ép lớn khi mức độ phụ thuộc kinh tế - an ninh của từng quốc gia thành viên vào Mỹ hay Trung Quốc là vô cùng lệch pha:
-
Nhóm có xu hướng gắn kết chặt chẽ với hạ tầng và nguồn vốn Trung Quốc (Campuchia, Lào).
-
Nhóm duy trì cân bằng động và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng công nghệ cao với Mỹ và đồng minh (Việt Nam, Malaysia, Singapore, Thái Lan, Indonesia).
2. Lựa chọn chính sách chiến lược của các nước ASEAN
Để thích ứng với một cuộc cạnh tranh toàn diện và kéo dài đến thập niên 2030, các nước ASEAN đang triển khai tập hợp giải pháp chính sách linh hoạt dựa trên 4 trụ cột chính:
┌─────────────────────────────────────────┐
│ CHIẾN LƯỢC TỔNG THỂ CỦA ASEAN │
└────────────────────┬────────────────────┘
│
┌──────────────────┬───────────┴───────────┬──────────────────┐
▼ ▼ ▼ ▼
┌──────────────┐ ┌──────────────┐ ┌──────────────┐ ┌──────────────┐
│ Bảo hiểm │ │ Đa dạng hóa │ │ Tự chủ │ │ Quản trị │
│ chiến lược │ │ đối tác │ │ công nghệ │ │ luật chơi │
│ (Hedging) │ │ (Diversify) │ │ (Resilience) │ │ (Rule-maker) │
└──────────────┘ └──────────────┘ └──────────────┘ └──────────────┘
1. "Bảo hiểm chiến lược" (Hedging) nâng cấp: Tách biệt An ninh và Kinh tế
-
Công thức kinh điển được tinh chỉnh: Tiếp tục tranh thủ thị trường, vốn đầu tư và hạ tầng sản xuất từ Trung Quốc, đồng thời duy trì hợp tác an ninh, quốc phòng và tiếp cận thị trường công nghệ nguồn từ Mỹ và các đồng minh (Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, Châu Âu).
-
Đa cực hóa thực dụng: Ranh giới "chọn bên" được làm mờ bằng cách phân tách theo từng lĩnh vực chuyên biệt. Một quốc gia có thể chọn thiết bị viễn thông Trung Quốc vì chi phí hợp lý, nhưng lại chọn kiến trúc an ninh mạng và giải pháp lưu trữ dữ liệu đám mây từ các tập đoàn Mỹ/Châu Âu.
2. Tự chủ công nghệ và tự cường nội tại
Đúng như khuyến nghị của RAND về việc gia tăng khả năng chống chịu trong nước, các quốc gia ASEAN cốt lõi (ASEAN-6) đang chuyển dịch mạnh mẽ từ "gia công lắp ráp" sang "tự chủ năng lực công nghệ":
-
Xây dựng hệ sinh thái bán dẫn và AI nội địa: Singapore, Malaysia và Việt Nam tích cực ban hành Chiến lược Bán dẫn và Chiến lược AI Quốc gia, không chỉ để thu hút FDI mà nhằm nắm giữ các công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn (thiết kế chip, R&D, đóng gói và kiểm thử nâng cao).
-
An ninh dữ liệu & Chủ quyền số: Ban hành các quy định pháp lý về lưu trữ dữ liệu tại chỗ (Data Localization), bảo vệ dữ liệu cá nhân nhằm duy trì quyền kiểm soát không gian số quốc gia trước sự ảnh hưởng của cả các tập đoàn công nghệ Mỹ lẫn Trung Quốc.
3. Đa dạng hóa liên kết và củng cố mạng lưới đối tác tầm trung
Để giảm thiểu rủi ro từ sự đứt gãy Mỹ – Trung, ASEAN mở rộng tối đa không gian ngoại giao với các cường quốc tầm trung (Middle Powers):
-
Tăng cường liên kết nội khối: Đẩy nhanh Hiệp định Khung về Kinh tế Số ASEAN (DEFA) nhằm tạo ra một thị trường số thống nhất trị giá 2,000 tỷ USD2,000 tỷ USD vào năm 2030, giúp các nước thành viên có quy mô đủ lớn để đàm phán sòng phẳng với các tập đoàn công nghệ toàn cầu.
-
Đòn bẩy từ EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và Ấn Độ: Tìm kiếm công nghệ chuyển giao, tiêu chuẩn xanh từ Châu Âu; hạ tầng chất lượng cao từ Nhật Bản; và sự hợp tác chuỗi cung ứng bán dẫn/xe điện từ Hàn Quốc và Ấn Độ.
4. Phát huy "Tính trung tâm của ASEAN" (ASEAN Centrality) trong định hình quy chuẩn
-
ASEAN tiếp tục sử dụng các diễn đàn đa phương do mình khởi xướng (ARF, EAS, ADMM+) và tài liệu Tầm nhìn ASEAN về Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (AOIP) để làm nền tảng ứng xử.
-
Hướng tới việc chủ động thiết lập quy chuẩn quản trị AI, đạo đức công nghệ và an ninh mạng mang dấu ấn khu vực, tránh tình trạng bị áp đặt thụ động bởi các bộ tiêu chuẩn đối đầu từ Washington hay Bắc Kinh.
3. Tổng kết
Báo cáo của RAND xác nhận cuộc đua Mỹ – Trung là một trận đại chiến về nội lực quốc gia và công nghệ toàn diện. Đối với ASEAN, câu trả lời chiến lược không nằm ở việc chọn đứng về phía bên nào, mà nằm ở khả năng tự củng cố sức bền nội địa, duy trì sự linh hoạt chính sách và tối đa hóa đòn bẩy vị thế của một Bên thứ ba không thể thiếu trên bản đồ địa – kinh tế toàn cầu.
