Lãnh đạo, Khủng hoảng và Bài học

ÔNG SÁU KHẢI VỚI ÔNG CHU DUNG CƠ, XUÂN BA. Đã vời vợi một thời thương mến… 

Lần ấy, Đổng Lý Văn phòng Chính phủ Đoàn Mạnh Giao kể cho tôi nghe về một sự kiện hy hữu trong chuyến thăm Trung Quốc năm 1998 của Thủ tướng Phan Văn Khải. 

… Đoàn ĐB Chính phủ VN ở khách sạn Điếu Ngư Đài. Sáng hôm sau sẽ diễn ra cuộc đón và hội đàm giữa Thủ tướng Phan Văn Khải và TT Chu Dung Cơ. 

Chiều đó ông Sáu Khải gọi ông Giao lên gấp. Vẫn chất giọng thân mật thường ngày nhưng BT Giao cơ hồ nghe như tiếng sét. 

“Mày tìm cách nào đó bố trí cho tao gặp được TT Chu Dung Cơ ngay tối nay” 

BT Giao hoảng, đáp ngay. 

Không được đâu Anh Sáu ơi. Ngày mai Hội đàm chính thức rồi. Tiền lệ ngoại giao không có chuyện gặp trước thế này đâu! 

Nhưng ông Sáu vẫn khăng khăng lệnh ông Giao thu xếp… 

Không còn cách nào khác, ông Giao phải bươn bả làm việc với Bộ NG Trung Quốc với Sứ quán… “Rằng Thủ tướng tôi yêu câu như thế nếu thu xếp được thì Thủ tướng tôi rất mừng, chứ tôi không được biết nội dung. 

Nửa tiếng sau, Sứ quán TQ đồng ý. Và một tiếng sau, TT Chu Dung Cơ thân đến biệt thự ông Sáu ở Điếu Ngư Đài. 

BT Đoàn Mạnh Giao chứng kiến TT Chu thân mật bắt tay TT Phan Văn Khải hồi lâu. 

Câu mở đầu tiên với chủ nhà rất thành thực. 

Đồng chí cũng biết là Châu Á đang khủng hoảng kinh tế. Việt Nam đang khó khăn về chuyện xuất khẩu. Đầu tư nước ngoài kém thị trường thu hẹp. Tôi hỏi đồng chí nếu đồng chí ở địa vị của tôi ở VN thì sẽ giải quyết thế nào? Tuy ngày mai chúng ta mới chính thức hội đàm nhưng vì chuyện này không tiện bàn trên bàn ngoại giao nên tôi muốn gặp riêng đồng chí như thế này. 

BT Giao nhẹ người khi TT Chu cười cởi mở, chất giọng thành thực. 

Đồng chí Phan Văn Khải thân mến. Tôi và đồng chí đều mang trong đầu một mớ Plekhanov (Plekhanov là Trường ĐHKTQD Liên Xô nơi TT Khải từng theo học) Chúng ta đều từng làm về tài chính ngân hàng. Chúng ta đều từng làm Thị trưởng thành phố lâu nhất nước. Chúng ta đều từng phụ trách UBKH Nhà nước. Chúng ta đều từng là Phó TT phụ trách KT trong một thời gian dài rồi bây giờ cùng thành Thủ tướng. Tôi với đồng chí không hề khác nhau về hoàn cảnh. Nếu đồng chí muốn ở tôi một lời tư vấn thì tôi chỉ có 4 chữ thôi… 

Nói rồi TT Chu lấy bút viết 4 chữ… 

BT Đoàn Mạnh Giao ghé nhìn sang. 

Đó là KÍCH THÍCH NỘI NHU. 

Nghĩa là kích thích nhu cầu nội địa. 

Sau đó hai TT còn trò chuyện rất lâu về việc thế nào là kích thích nội nhu. 

Sau chuyến thăm ấy, về nước Thủ tướng yêu cầu ông Đoàn Mạnh Giao triệu tập họp Chính phủ đột xuất trong suốt hai ngày liên tục. Cuộc họp ấy đi đến một quyết định là phát hành trái phiếu chính phủ, đẩy mạnh đầu tư sản xuất trong nước bằng chính nguồn lực nội tại. Đó là một trong những biện pháp kịp thời mà TT Phan Văn Khải đã thực hiện để Việt Nam đi qua thời kỳ cả Châu Á ngập chìm trong khủng hoảng. 

… BT Giao chất giọng bâng khuâng… Ông bộc bạch rằng chuyện gặp TT Chu Dung Cơ đã để lại cho ông một ấn tượng đặc biệt về cách ứng xử của Anh Sáu Khải. Đúng như tính cách Nam Bộ của mình, Anh Sáu không phải là người quá chú trọng về lễ giáo không phải người câu nệ và tuân theo những nguyên tắc cứng nhắc. Với Anh, quan trọng nhất là đạt được mục đích thông qua con đường ngắn nhất với những người mà Anh Sáu cho rằng đáng tin cậy. 

Như Thủ tướng Chu chẳng hạn? 

Bộ ba ấy lưu lại nơi trần thế không dài! 

Cả ba đã lần lượt về cõi. 

Cái câu đã thăm thẳm bóng người là có thực! 

Câu chuyện thân giữa 2 vị thủ tướng Trung và Việt thời 1998 rất ý nghĩa vào 8.2026 khi ông Chu dung Cơ vê trời 98 tuổi .. 

Ô Khãi cũng đã về an yên gần 10 năm . 

2 ông cùng chia xẽ lý luận kinh tế plekhanov liẹn xô ,cùng dành 10 năm trung niên cho mô hình kế hoạch xô viết và đều nhân ra nó không phù hợp .,cùng gặp vận chủ trì chuyễn đổi sang kinh tế thị trường hội nhập ,cùng xử lý kích thích nội nhu ,hấp thu ngoại tài .v.v 

Nay 2 ông nâng ly mao đài ,hay đế củ chi nơi thượng giới ... 

Vấn đề của 2 ông vẫn còn đó 

Đoạn hồi ký của nhà báo Xuân Ba qua lời kể của cố Bộ trưởng Đoàn Mạnh Giao không chỉ là một mẩu chuyện ngoại giao đời thường, mà còn là một lát cắt lịch sử vô giá về tư duy quản trị và nghệ thuật lãnh đạo.

Sự đồng điệu giữa Thủ tướng Phan Văn Khải (Ông Sáu Khải) và Thủ tướng Chu Dung Cơ (Chu Dung Cơ) phản ánh một thế hệ lãnh đạo tài năng, dám nghĩ, dám làm và có chiều sâu tri thức thực chứng của cả hai quốc gia trong giai đoạn bước ngoặt.

1. Sự tương đồng kỳ lạ giữa hai nhân vật lịch sử

Nhìn lại sự nghiệp của hai ông, người ta thấy những điểm chung hiếm có đến kinh ngạc:

• Nền tảng tri thức: Cả hai đều được đào tạo bài bản, thấm nhuần lý luận kinh tế (đặc biệt là kinh tế học vĩ mô tại các trường hàng đầu khối Xô Viết/đông Âu như Plekhanov).

• Trải nghiệm thực tiễn: Đều trải qua các nấc thang quản trị cốt lõi nhất: quản lý tài chính - ngân hàng, đảm nhận vị trí Thị trưởng của những đô thị lớn nhất quốc gia (TP.HCM và Thượng Hải), lãnh đạo Ủy ban Kế hoạch Nhà nước, làm Phó Thủ tướng phụ trách kinh tế trước khi đảm nhiệm vai trò Thủ tướng.

• Tầm nhìn thời đại: Cả hai đều trưởng thành từ mô hình kế hoạch hóa tập trung, nhưng chính trải nghiệm đó giúp họ nhận ra điểm nghẽn của hệ thống để trở thành những kiến trúc sư kiệt xuất cho quá trình chuyển đổi sang kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế (Việt Nam gia nhập BTA, tiến tới WTO; Trung Quốc gia nhập WTO).

2. Bài học từ "4 chữ" và bản lĩnh Nam Bộ

Cuộc gặp không tiền lệ ngoại giao tại Điếu Ngư Đài năm 1998 mang lại hai giá trị lớn:

Về phong cách lãnh đạo

Ông Sáu Khải thể hiện trọn vẹn chất Nam Bộ: thực chất, thẳng thắn, không câu nệ hình thức, coi trọng hiệu quả cuối cùng. Đứng trước nguy cơ khủng hoảng tài chính châu Á 1997–1998, ông gạt bỏ các nghi thức ngoại giao cứng nhắc để tìm kiếm một sự tư vấn từ người đồng cấp mà ông tin tưởng về năng lực và vị thế.

Về tư duy quản trị kinh tế ("Kích thích nội nhu")

Lời khuyên 4 chữ của ông Chu Dung Cơ – Kích thích nội nhu (phát triển cầu nội địa) – khi thị trường xuất khẩu và FDI bị suy giảm nghiêm trọng do khủng hoảng, đã trở thành đòn bẩy quan trọng.

Việc Chính phủ Việt Nam ngay sau đó phát hành trái phiếu Chính phủ, tập trung vốn đầu tư hạ tầng và sản xuất nội địa chính là chiếc "phao cứu sinh" giúp kinh tế Việt Nam hạ cánh an toàn, duy trì tăng trưởng trong giai đoạn bão táp 1998–2000.

3. "Vấn đề của hai ông vẫn còn đó"

Khi những người con ưu tú ấy đã đi trọn một đời người và về cõi an yên, những di sản và bài học của họ vẫn giữ nguyên giá trị thời sự cho hôm nay:

        CẦU NGOẠI DẠO (Xuất khẩu & FDI)
                   │
                   ▼ (Biến động địa chính trị / Thoái lui)
       ┌────────────────────────┐
       │   KÍCH THÍCH NỘI NHU   │ ◄── Nền tảng tự chủ & Trụ cột vững chắc
       └────────────────────────┘
                   ▲
                   │
       CẦU NỘI ĐỊA (Tiêu dùng & Đầu tư công)

• Sức mạnh của nguồn lực nội tại: Trong một thế giới đầy biến động, chiến tranh thương mại và đứt gãy cung ứng, bài học về "kích thích nội nhu", xây dựng nội lực kinh tế tự chủ kết hợp với mở ra bên ngoài vẫn là bài toán sống còn.

• Tinh thần cải cách và dám chịu trách nhiệm: Bài toán quản trị nợ xấu, tái cấu trúc ngân hàng, phân bổ vốn tín dụng vào sản xuất thực thay vì đầu cơ... vốn là những việc khó mà thời kỳ hai ông đã dũng cảm đối mặt, nay vẫn cần những tư duy đột phá và quyết đoán tương tự.

Một chén trà hay ly rượu đế Cửu Long, Mao Đài nơi thượng giới... Hai người bạn đời, hai nhà quản trị lớn chắc hẳn vẫn mỉm cười khi thấy những hạt giống tư duy mà họ gieo năm xưa vẫn tiếp tục nảy mầm trong dòng chảy phát triển của hai dân tộc.