Trung Quốc và tham vọng định hình trật tự AI thế giới

Sự xuất hiện của ông Tập Cận Bình tại hội nghị về AI ở Thượng Hải là một chỉ dấu cho việc Trung Quốc đang xem AI như một lĩnh vực mới, thu hút các nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình tại WAIC 2026 ngày 17-7 - Ảnh: AP

"Chúng ta nên cùng nhau phản đối việc mở rộng quá mức khái niệm an ninh quốc gia trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), cũng như việc đặt an ninh của một quốc gia lên trên an ninh của các quốc gia khác", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình nhấn mạnh tại Hội nghị AI thế giới (WAIC) ngày 17-7.

Được tổ chức thường niên từ năm 2018, song đây là lần đầu tiên ông Tập tham dự và phát biểu khai mạc WAIC. 

Sự có mặt của ông, cùng nhiều nguyên thủ, lãnh đạo các nước khác tại WAIC năm nay cho thấy nỗ lực của Trung Quốc trong định hình trật tự AI thế giới.

Thông điệp của Trung Quốc về hợp tác AI từ cấp cao nhất

Được tổ chức thường niên từ năm 2018, WAIC đã trở thành một trong những sự kiện về AI lớn nhất thế giới. 

Tuy nhiên hội nghị năm nay không thu hút sự chú ý bởi quy mô trưng bày lần đầu tiên hơn 100.000m², hàng trăm công nghệ lần đầu ra mắt hay số lượng doanh nghiệp, mà bởi sự hiện diện của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình.

Trong bài phát biểu, nhà lãnh đạo Trung Quốc kêu gọi thúc đẩy đổi mới trên cơ sở hợp tác cùng có lợi, cũng như bảo đảm AI an toàn và luôn nằm dưới sự kiểm soát của con người. 

Ông nhấn mạnh việc cần tăng cường tính bao trùm và giao lưu giữa các nền văn minh trong AI, đồng thời thúc giục hoàn thiện cơ chế quản trị AI toàn cầu với vai trò trung tâm của Liên hợp quốc.

Khi ông Tập nhấn mạnh rằng AI không thể là "màn trình diễn đơn độc của một quốc gia", mà phải là "bản giao hưởng của hợp tác quốc tế", người nghe hiểu thông điệp đang hướng đến quốc gia nào.

Nhà lãnh đạo Trung Quốc khẳng định nước này sẵn sàng cởi mở hơn nữa, không chỉ cùng các nước cùng nắm bắt cơ hội do AI mang đến, mà còn cùng ứng phó thách thức do AI tạo ra, vì tương lai tốt đẹp hơn cho nhân loại.

Ông cũng kêu gọi các nước tăng cường hỗ trợ nhóm quốc gia đang phát triển, qua đó thu hẹp khoảng cách về AI và chuyển đổi số, "ngăn chặn tạo ra bất công lịch sử mới về AI".

Để nâng cao hơn nữa việc xây dựng năng lực AI toàn cầu, Trung Quốc sẽ cung cấp cho các nước đang phát triển 5.000 suất đào tạo và hội thảo AI trong 5 năm tới.

Trung Quốc sẽ phát triển các trung tâm hợp tác ứng dụng AI quốc tế với ASEAN, Liên đoàn các quốc gia Ả Rập, Liên minh châu Phi, Cộng đồng các quốc gia Mỹ Latin và Caribe, Tổ chức Hợp tác Thượng Hải và BRICS. 

Bắc Kinh cũng sẽ cho phép 30 quốc gia sử dụng hệ thống cảnh báo khí tượng do AI hỗ trợ, được gọi là MAZU.

"Thông điệp của ông Tập rất rõ ràng: Trung Quốc sẽ không tuân theo bất kỳ ai về cả công nghệ và tiêu chuẩn AI. Thay vào đó, Trung Quốc sẽ dẫn đầu thế giới ở cả hai khía cạnh này," ông George Chen, thuộc The Asia Group, một công ty tư vấn, nói với Hãng tin Reuters.

Tiềm lực về AI và loạt sáng kiến của Trung Quốc

Kể từ khi lên nắm quyền cuối năm 2012, ông Tập đã đưa ra nhiều sáng kiến nhằm mở rộng ảnh hưởng của Trung Quốc thông qua hợp tác và hỗ trợ các nước, từ cơ sở hạ tầng đến tài chính. 

Năm 2023, ông đề ra Sáng kiến Quản trị AI toàn cầu và kể từ đó, thúc đẩy hợp tác về AI với các nước được Bắc Kinh tập trung nghiêm túc. 

Trung Quốc đã công bố Kế hoạch hành động xây dựng năng lực AI vì lợi ích và vì tất cả mọi người, cũng như Sáng kiến hợp tác quốc tế AI+.

WAIC lần này chứng kiến một bước tiến trong nỗ lực hiện thực hóa tham vọng dẫn dắt và định hình trật tự AI toàn cầu của Trung Quốc, với việc thành lập Tổ chức Hợp tác AI thế giới (WAICO) và đặt trụ sở tại Thượng Hải.

"Đây sẽ là một cột mốc quan trọng trong lịch sử phát triển AI", ông Tập nhấn mạnh ngày 17-7. Ông diễn giải WAICO ra đời vì lời kêu gọi từ các nước đang phát triển và ý thức trách nhiệm của Trung Quốc, nhằm đoàn kết cộng đồng quốc tế để thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển và quản trị AI. 

Theo truyền thông Trung Quốc, 29 nước, trong đó có Nga và 5 nước ASEAN, đã ký thỏa thuận về việc thành lập WAICO với tư cách là thành viên sáng lập.

Phần lớn các thành viên còn lại nằm ở châu Á - Thái Bình Dương, châu Phi và một số quốc gia Mỹ - Latin. Belarus và Serbia là hai nước châu Âu hiếm hoi có tên trong danh sách. 

Việc nhiều nước có nền khoa học - công nghệ tiên tiến vắng mặt trong danh sách sáng lập WAICO làm dấy lên những thận trọng. Dẫu vậy, tổ chức này chỉ mới ra đời cách đây vài ngày, không thể loại trừ khả năng mở rộng trong tương lai.

Nhìn ở khía cạnh khác, việc chưa tham gia của các nước mạnh về công nghệ tạo lợi thế lớn cho Trung Quốc - quốc gia có tiềm lực mạnh nhất về AI trong WAICO.

Năm 2025, các ngành công nghiệp AI cốt lõi của Trung Quốc trị giá hơn 1,2 nghìn tỉ nhân dân tệ (khoảng 176,6 tỉ USD), trong khi số lượng doanh nghiệp AI trên toàn quốc vượt quá 6.200.

Các mô hình AI lớn mã nguồn mở của đất nước đã được tải xuống tổng cộng hơn 10 tỉ lần, điều mà theo Tân Hoa xã là "tiếp tục tạo ra các cơ hội mới và rộng lớn hơn cho sự hợp tác toàn cầu trong đổi mới AI".

Phương Tây thận trọng

Trong khi truyền thông nhà nước Trung Quốc nhấn mạnh ý nghĩa của WAIC 2026 và sự ra đời của WAICO, truyền thông phương Tây nhìn sự kiện dưới góc độ cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn.

Hãng tin Reuters của Anh bình luận ông Tập đang ra sức đang định vị Trung Quốc là lãnh đạo của "trật tự AI toàn cầu mới", đồng thời thách thức sự thống trị của Mỹ. 

WAICO được coi là đối trọng với các sáng kiến do Mỹ dẫn dắt, như AI Opportunity Statement với khoảng 35 nước. 

Quỹ Carnegie vì hòa bình quốc tế (trụ sở chính tại Mỹ) thì nhận định Trung Quốc đang chuyển từ xuất khẩu hạ tầng số sang định hình chuẩn mực và thể chế quản trị AI toàn cầu. 

WAICO không chỉ nhằm mở rộng mạng lưới trung tâm hợp tác mà còn mang tới cơ hội định hình các thảo luận về AI tại Liên hợp quốc, đặc biệt khi Mỹ đang không mặn mà với chủ nghĩa đa phương.

DUY LINH - Theo Tuổi Trẻ