Theo các chuyên gia, mục tiêu thực sự của Bắc Kinh không phải lật đổ vị thế của đồng bạc xanh, mà là từng bước xây dựng một hệ thống tài chính đủ mạnh để giảm sự phụ thuộc vào Mỹ và giành quyền định hình trật tự tài chính toàn cầu.
Vì sao Trung Quốc không cần thay thế đồng USD?
Mỗi năm vào tháng 6, các nhà hoạch định chính sách, chủ ngân hàng, nhà đầu tư và giám đốc tài chính đều tụ họp tại Thượng Hải để tham dự Diễn đàn Lujiazui, hội nghị chính sách tài chính quan trọng nhất của Trung Quốc.
Nếu Davos là nơi giới tinh hoa toàn cầu bàn về tương lai kinh tế thế giới, thì Lujiazui ngày càng trở thành sân khấu để Bắc Kinh thể hiện tham vọng định hình trật tự tài chính theo hướng có lợi cho mình.
Tại diễn đàn năm nay, Trung Quốc công bố hàng loạt biện pháp nhằm mở rộng hoạt động tài chính bằng đồng nhân dân tệ ở nước ngoài, củng cố vai trò của Thượng Hải như một trung tâm tài chính quốc tế, phát triển các cơ chế thanh khoản mới, mở rộng thanh toán xuyên biên giới bằng nhân dân tệ và tiếp tục mở cửa một số lĩnh vực tài chính cho nhà đầu tư nước ngoài.
Thay vì cạnh tranh trực diện để thay thế đồng USD, Trung Quốc lựa chọn chiến lược dài hạn là xây dựng một hệ thống tài chính song song, từng bước mở rộng ảnh hưởng của đồng nhân dân tệ và làm suy giảm sự phụ thuộc của thế giới vào quyền lực tài chính của Washington. (Ảnh: CNBC)
Đây không phải lần đầu Bắc Kinh đưa ra những cam kết như vậy. Tuy nhiên, câu hỏi quan trọng không phải là liệu Trung Quốc có thể thay thế đồng USD bằng đồng nhân dân tệ hay không. Điều đáng chú ý hơn là nước này đang từng bước xây dựng một hệ thống tài chính đủ sức giảm sự phụ thuộc vào trật tự tài chính toàn cầu do đồng USD chi phối và tạo ra một lựa chọn thay thế cho các quốc gia khác.
Nói cách khác, mục tiêu của Bắc Kinh không phải là đánh bại đồng USD trong thời gian ngắn mà là từng bước làm suy giảm vai trò độc tôn của nó.
Trong gần 80 năm qua, Mỹ đã hưởng lợi rất lớn từ vị thế trung tâm của đồng USD. Quyền lực đó cho phép Washington áp đặt các lệnh trừng phạt, kiểm soát hệ thống thanh toán quốc tế, định hình các tiêu chuẩn tài chính và sử dụng ảnh hưởng kinh tế để phục vụ các mục tiêu an ninh quốc gia.
Không quốc gia nào hiểu rõ điều này hơn Trung Quốc. Cũng như nhiều nước khác, Bắc Kinh từ lâu đã tìm cách giảm sự phụ thuộc vào hệ thống tài chính do Mỹ dẫn dắt.
Nỗ lực quốc tế hóa đồng nhân dân tệ đã được triển khai từ sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 với các chương trình thanh toán thương mại bằng nhân dân tệ, mở rộng các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ, xây dựng hạ tầng thanh toán và từng bước mở cửa thị trường vốn.
Những biện pháp này không thể ngay lập tức thay thế đồng USD. Tuy nhiên, chiến lược của Trung Quốc chưa bao giờ dựa vào tốc độ mà dựa vào sự kiên trì và tích lũy từng bước. Các quyết định được công bố tại Lujiazui chỉ là bước tiếp theo trong kế hoạch kéo dài gần hai thập kỷ.
Đáng chú ý hơn, các động thái này diễn ra ngay trong năm đầu triển khai Kế hoạch 5 năm lần thứ 15. Đối với Trung Quốc, các Kế hoạch 5 năm không phải những bản tuyên bố mang tính biểu tượng mà là văn kiện phân bổ nguồn lực, định hướng chính sách và điều phối hoạt động của toàn bộ bộ máy nhà nước.
Kế hoạch mới đã xác định tài chính là một ưu tiên chiến lược quốc gia. Mục tiêu là xây dựng Trung Quốc thành cường quốc tài chính, củng cố Thượng Hải và Hồng Kông thành các trung tâm tài chính quốc tế, mở rộng thị trường nhân dân tệ ở nước ngoài và nâng cấp hạ tầng thanh toán xuyên biên giới.
Liệu những mục tiêu này có thành công hay không vẫn còn là câu hỏi bỏ ngỏ. Nhưng điều không còn nghi ngờ là Bắc Kinh sẽ theo đuổi chúng trong nhiều năm tới.
Phố Wall có nguy cơ đánh giá thấp chiến lược dài hạn của Bắc Kinh
Đây không phải lần đầu phương Tây đánh giá thấp tham vọng của Trung Quốc. Ban đầu, nhiều chuyên gia từng cho rằng chương trình "Sản xuất tại Trung Quốc 2025" khó thành công vì những hạn chế về công nghệ, hiệu quả đầu tư và sự can thiệp quá mức của nhà nước.
Tuy nhiên, Bắc Kinh vẫn kiên trì triển khai chính sách công nghiệp, tăng trợ cấp, ưu tiên tín dụng, đầu tư đào tạo nhân lực và hỗ trợ các ngành chiến lược. Kết quả không hoàn hảo nhưng đủ để Trung Quốc giành vị trí quan trọng trong nhiều lĩnh vực công nghệ. Chính sự trỗi dậy đó đã góp phần dẫn tới cuộc chiến thương mại Mỹ Trung năm 2018.
Diễn biến tỷ giá USD-Nhân dân tệ trong một năm qua. (Nguồn: CNBC)
Bài học không phải là Trung Quốc luôn thành công, mà là nước này rất hiếm khi từ bỏ những mục tiêu đã được đưa vào chiến lược quốc gia.
Đó cũng là lý do giới đầu tư không nên xem các tuyên bố tại Lujiazui đơn thuần là tín hiệu mở cửa thị trường. Bắc Kinh không cải cách để làm hài lòng Phố Wall mà để giảm sự phụ thuộc vào quyền lực tài chính của Mỹ và tạo thêm không gian hành động chiến lược. Vì vậy, rủi ro địa chính trị đối với các khoản đầu tư vào Trung Quốc có thể sẽ gia tăng.
Trong khi đó, Quốc hội Mỹ cũng ngày càng quan tâm đến việc giám sát đầu tư vào Trung Quốc. Dưới thời Tổng thống Biden, các nhà lập pháp đã thúc đẩy việc xem xét đầu tư ra nước ngoài, mức độ tiếp xúc của các quỹ hưu trí và vai trò của dòng vốn Mỹ đối với các doanh nghiệp Trung Quốc hoạt động trong những lĩnh vực chiến lược.
Nếu Đảng Dân chủ giành lại Hạ viện hoặc phe Cộng hòa theo đường lối cứng rắn lấy lại ảnh hưởng, việc giám sát đầu tư vào Trung Quốc nhiều khả năng sẽ được siết chặt hơn.
Điều đáng chú ý là đang xuất hiện một sự đồng thuận hiếm thấy giữa hai đảng. Dù khác biệt ở nhiều vấn đề, cả các nghị sĩ cấp tiến lẫn những người theo đường lối cứng rắn đều ngày càng thận trọng với việc dòng vốn Mỹ hỗ trợ sự phát triển của Trung Quốc.
Cuộc cạnh tranh là quyền định hình trật tự tài chính toàn cầu
Ở bên ngoài nước Mỹ, nhiều quốc gia có thể đón nhận các sáng kiến của Trung Quốc tích cực hơn. Những biến động địa chính trị gần đây, từ xung đột khu vực, các lệnh trừng phạt đến tranh cãi về chính sách thương mại của Mỹ, khiến nhiều nước muốn có thêm lựa chọn thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống tài chính dựa trên đồng USD.
Điều đó không có nghĩa họ muốn từ bỏ đồng USD hoặc chuyển sang phụ thuộc vào Trung Quốc. Phần lớn vẫn giữ thái độ dè dặt với Bắc Kinh. Tuy nhiên, ngày càng nhiều quốc gia coi việc có một phương án dự phòng là cần thiết hơn bất cứ thời điểm nào trong nhiều thập kỷ qua.
Trung Quốc hiểu rõ xu hướng này. Vì vậy, mục tiêu của họ không nhất thiết là đưa đồng nhân dân tệ thay thế đồng USD. Tham vọng thực tế hơn là xây dựng một hệ thống đủ sức hoạt động song song, để các quốc gia, tổ chức tài chính và nhà đầu tư có thêm một lựa chọn khả thi.
Nếu ngày càng nhiều hoạt động thương mại, giao dịch năng lượng, dự trữ ngoại hối và thanh toán xuyên biên giới được thực hiện ngoài hệ thống tài chính truyền thống của đồng USD, trật tự tài chính toàn cầu sẽ khác rất nhiều so với một thập kỷ trước. Đó mới là ý nghĩa thực sự của những thông báo được đưa ra tại Diễn đàn Lujiazui.
Vì vậy, câu hỏi đối với Washington không phải là liệu đồng nhân dân tệ có thay thế đồng USD hay không. Điều quan trọng hơn là liệu nước Mỹ có đang dành đủ sự chú ý cho một đối thủ đã công khai tuyên bố tham vọng trở thành cường quốc tài chính và đang kiên trì xây dựng nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu đó hay không.
Thiên Ân - Theo CNBC
