Cạnh tranh Mỹ–Trung dưới thời Donald Trump đã bước sang một giai đoạn mới: Trung Quốc không chỉ phòng thủ trước sức ép của Mỹ, mà chủ động định hình cuộc chơi theo cách có lợi cho mình. Thay vì tìm kiếm một thỏa thuận lớn mang tính kết thúc, Bắc Kinh lựa chọn chiến lược chơi dài hạn, từng bước chuyển hóa áp lực thành lợi thế.
Trung Quốc hiểu rằng Washington bị phân tâm bởi các mục tiêu ngắn hạn — đặc biệt là các vấn đề thương mại mang tính biểu tượng như thuế, nông sản, hay điều khoản xuất khẩu. Chính vì vậy, Bắc Kinh chủ động “nhượng bộ nhỏ” để đổi lấy không gian chiến lược lớn hơn, gồm chuỗi cung ứng công nghệ, nguyên tố đất hiếm và chương trình phát triển công nghiệp – kỹ thuật dài hạn. Một ví dụ điển hình là việc Trung Quốc siết kiểm soát đất hiếm ngay trước hội nghị thượng đỉnh Mỹ–Trung, cho thấy họ sẵn sàng dùng các đòn bẩy chiến lược để buộc Washington điều chỉnh lập trường.
Song song với đó, Bắc Kinh không hề bị cô lập như dự đoán của Mỹ. Trái lại, Trung Quốc liên tục mở rộng ngoại giao, khẳng định vị trí của mình trong các diễn đàn quốc tế và duy trì ảnh hưởng với thế giới đang phát triển. Nhờ đó, các biện pháp cứng rắn của Mỹ không tạo ra sức ép mang tính hệ thống như Washington kỳ vọng.
Jonathan A. Czin cho rằng chính quyền Trump đã lặp lại vòng xoáy luân phiên giữa cứng rắn và hòa hoãn, tạo ra một thông điệp thiếu nhất quán. Điều này giúp Trung Quốc nắm bắt được nhịp độ và biến các vòng đàm phán ngắn hạn thành “màn sương” che khuất những vấn đề chiến lược lớn hơn như công nghệ, an ninh chuỗi cung ứng hay cạnh tranh quyền lực toàn cầu.
Kết quả: Trung Quốc vừa giữ được thời gian, vừa bảo toàn và củng cố các chương trình công nghiệp – công nghệ trọng điểm, vừa duy trì thế ngoại giao. Trong khi đó, Mỹ — theo đánh giá của Czin — đã đánh mất nhiều đòn bẩy chiến lược vì quá tập trung vào thành tựu trước mắt.
Điều này không chỉ định hình cục diện Mỹ–Trung giai đoạn 2025–2030 mà còn đặt ra bài toán mới cho các quốc gia trong khu vực, bao gồm Việt Nam: cần thận trọng với rủi ro chuỗi cung ứng, hạn chế lệ thuộc vào một thị trường duy nhất, và theo dõi sát các động thái công nghệ – nguyên liệu chiến lược vốn đang trở thành “vũ khí mềm” của các cường quốc.
