Nước Mỹ hiện duy trì khoảng 750–800 căn cứ quân sự ở nước ngoài, trải rộng trên đất liền và hải phận của các quốc gia đồng minh (so với Nga 2 chục và Trung Quốc chỉ 1). Khoảng 150 ngàn binh sĩ, chuyên viên kỹ thuật cùng hàng loạt nhà thầu quốc phòng hiện diện trong mạng lưới này.
Trên danh nghĩa, Mỹ nói rằng sự hiện diện đó là để bảo vệ an ninh cho đồng minh. Nhưng nếu nhìn kỹ, ta sẽ thấy nó còn là công cụ bảo vệ lợi ích sống còn của chính Mỹ: duy trì vị thế cường quốc quân sự số một, giữ khả năng răn đe và triển khai kịp thời khi có khủng hoảng, cũng như bảo đảm an ninh hàng hải – huyết mạch kinh tế toàn cầu.
Những căn cứ này còn đóng vai trò như “tàu há mồm vĩ đại” cho công nghiệp quốc phòng Mỹ. Mỗi đồng minh càng lệ thuộc vào sự bảo vệ của Washington, thì càng có nhu cầu mua sắm vũ khí, khí tài do Mỹ sản xuất. Và chính ngành công nghiệp quốc phòng khổng lồ ấy lại tạo công ăn việc làm cho hàng triệu người Mỹ, bảo đảm cho nền kinh tế Mỹ không ngừng hưởng lợi từ “chiếc ô an ninh” mà họ giương lên khắp thế giới.
Tuy nhiên, câu chuyện không chỉ dừng ở chỗ lợi ích kinh tế hay sức mạnh quân sự. Sức mạnh thật sự của Mỹ nằm ở chỗ: họ có đồng minh.
Các đối thủ chiến lược của Mỹ – từ Nga, Trung Quốc cho đến Iran – đều không có được mạng lưới đồng minh rộng khắp và bền chặt như thế. Họ chủ yếu dựa vào các quan hệ đối tác mang tính tạm thời, “vì kẻ thù chung” hơn là vì sự tin cậy dài hạn. Trong khi đó, Mỹ đã xây dựng được hệ thống liên minh chặt chẽ, không chỉ trên phương diện quân sự, mà cả kinh tế, ngoại giao, văn hóa.
Ở điểm này, Mỹ nếu muốn tiếp tục là Mỹ – tức là “anh Hai của thế giới tự do” – thì không thể thiếu đồng minh. Và trong quan hệ đồng minh, quan trọng nhất không chỉ là chuyện Mỹ bảo vệ đồng minh, mà còn là lợi ích chung cho cả hai bên. Đồng minh thực sự là khi đôi bên đều được hưởng lợi, đều cảm thấy an toàn hơn, và đều có tiếng nói trong trật tự chung.
Nói cách khác, 800 căn cứ quân sự không chỉ đơn thuần là các vị trí chiến lược, không chỉ là biểu tượng của sức mạnh quân sự Mỹ, mà còn là biểu tượng của một trật tự quốc tế đặt Mỹ ở vị trí trung tâm.
Nếu Mỹ muốn vai trò ấy được chấp nhận và tôn trọng, thì họ cần duy trì quan hệ đồng minh dựa trên sự tin cậy, tôn trọng và lợi ích song phương. Chỉ khi đó, Mỹ mới thực sự là Mỹ, chứ không chỉ là một cường quốc bá quyền.
