Đề xuất di dời cơ sở Trường Đại học Bách khoa trên đường Lý Thường Kiệt để xây khu dân cư - thương mại đang gây nhiều tranh luận. Câu chuyện không chỉ liên quan đến ký ức và giá trị lịch sử của một học xá lâu đời, mà còn đặt ra bài toán lớn về quy hoạch và quản trị đô thị: liệu TP.HCM có nên tiếp tục “nén” nhà cao tầng và dân cư vào các trung tâm cũ vốn đã quá tải?
Những ngày gần đây, dư luận xôn xao trước đề xuất của một doanh nghiệp địa ốc “xung phong” di dời cơ sở lâu đời của Trường Đại học Bách khoa - Đại học Quốc gia TP.HCM trên đường Lý Thường Kiệt để lấy quỹ đất xây dựng khu dân cư - thương mại.
Thực ra, kế hoạch di dời một số học xá đại học ra khỏi nội thành đã được đặt ra từ hơn 20 năm trước. Trong đó, Trường Đại học Bách khoa đã xây dựng một cơ sở mới trong khuôn viên Đại học Quốc gia TP.HCM tại khu đồi Tăng Nhơn Phú - Thủ Đức (trước đây).
Tuy nhiên, đến nay câu chuyện có nên di dời toàn bộ hay chỉ một phần học xá chính của trường ở nội thành vẫn nên bàn tiếp và thảo luận kỹ lưỡng bởi thời gian đã trôi qua, bối cảnh phát triển của thành phố cũng đã thay đổi rất nhiều.
Trường Đại học Bách khoa là một trong những cơ sở đào tạo đại học sở hữu khuôn viên rộng nhất tại TP.HCM. Trong ảnh là khu vực cổng chính của ngôi trường nằm tại số 268 Lý Thường Kiệt. Nguồn: Znews
Không ít ý kiến gần đây, trong đó có nhiều cựu sinh viên, cho rằng nên giữ lại học xá Đại học Bách khoa tại vị trí hiện nay. Bởi nơi đây không chỉ là ký ức học tập của nhiều thế hệ mà còn là một phần di sản của hệ thống giáo dục và đào tạo của Sài Gòn trước đây và TP.HCM ngày nay, rộng hơn là của cả miền Nam và đất nước.
Quả thật, đó là quan điểm phản ánh tinh thần “uống nước nhớ nguồn”, rất phù hợp với việc coi văn hóa là nền tảng của toàn bộ các hoạt động kinh tế - xã hội, như Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam mới đây đã khẳng định.
Không chỉ riêng Đại học Bách khoa, nhìn rộng ra chúng ta có thể thấy nhiều trường đại học lớn tại TP.HCM như: Khoa học Tự nhiên, Văn khoa (nay là Khoa học Xã hội và Nhân văn), Y Dược, Kinh tế (trước tháng 4.1975 là trường Luật) … đều đã có học xá hơn nửa thế kỷ, thậm chí gần 70 năm tuổi, hiện diện trong nội thành.
Những cơ sở này được xây dựng trên các khu đất thuận lợi, được quy hoạch bài bản và đã lưu dấu nhiều hoạt động giá trị, từ đào tạo tri thức đến các phong trào đấu tranh yêu nước trong lịch sử.
Vì vậy, việc di dời toàn bộ các học xá này, hay chỉ di dời một phần, hoặc cải biến cho phù hợp với bối cảnh mới, cần được bàn bạc sâu rộng. Điều quan trọng là làm sao để các học xá nói trên vẫn phát huy được các giá trị truyền thống, đồng thời vẫn đáp ứng vào các chủ trương mở rộng và chỉnh trang đô thị.
Mặt khác, cần thiết phải xem xét việc di dời các các trường đại học nói trên với góc độ quy hoạch và quản trị đô thị, chứ không chỉ từ góc độ văn hóa - giáo dục. Nhất là trong bối cảnh TP.HCM đang dần trở thành một siêu đô thị với quy mô dân số vượt 15 triệu người.
Một câu hỏi lớn được đặt ra: phải chăng các nhà đầu tư muốn tiếp tục xây dựng các tổ hợp nhà cao tầng gồm trung tâm thương mại, chung cư và văn phòng ngay tại khu vực nội thành - tức các trung tâm cũ?
Nếu đúng thế, cần cảnh báo các khu trung tâm cũ của thành phố sẽ tiếp tục bị “nén” chặt cả về mật độ xây dựng, các nhà cao tầng tích tụ đến số lượng dân cư nảy nở khổng lồ. Và từ đó, hệ quả dễ thấy là tình trạng kẹt xe, ô nhiễm môi trường và hàng loạt áp lực khác đối với hạ tầng kinh tế – xã hội vốn đã "quá tải"!
Trong khi đó, định hướng phát triển của TP.HCM hiện nay là mô hình đô thị đa trung tâm. Quỹ đất tại các khu vực trung tâm mới như: Thủ Thiêm, Thủ Đức, Bình Chánh, Củ Chi và đặc biệt là các địa phương mới gia nhập như Bình Dương hay Bà Rịa – Vũng Tàu còn rất lớn, vượt xa khả năng phát triển của khu trung tâm cũ Sài Gòn – Chợ Lớn.
Chính những khu vực này mới là “dư địa” thích hợp để phát triển các khu nhà ở, chung cư cao tầng và các tổ hợp thương mại - dịch vụ hiện đại, hoàn chỉnh. Các nhà đầu tư không thể chỉ tập trung vào các khu đất trung tâm cũ nhằm tận dụng vị trí và hạ tầng sẵn có, đặc biệt là đất công, để tối ưu hóa lợi nhuận mà bỏ qua lợi ích công cộng.
Thực tế hơn 30 năm qua cho thấy mô hình khu đô thị Phú Mỹ Hưng là một ví dụ thành công trong việc phát triển nhà cao tầng và các tổ hợp thương mại trên vùng đất mới.
Do vậy, chính quyền nên ưu tiên tái sử dụng các khu đất dự kiến di dời (như nhà máy, đại học, công sở…) tại khu vực nội thành cho các công trình phục vụ cộng đồng, kể cả các khu "đất vàng" đã ký kết làm cơ sở thương mại ở nội thành nhưng rồi "treo" ở đấy nhiều năm, để làm các công trình công cộng.
Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP.HCM) tại địa chỉ 268 Lý Thường Kiệt nhìn từ trên cao. Ảnh: Trung Dũng
Một hướng đi thiết thực và nhân văn là quy hoạch các khu đất này thành nhà trẻ, trường phổ thông, công viên, sân thể thao, trạm y tế, trạm cứu hỏa hoặc trung tâm sinh hoạt cộng đồng...
Bên cạnh đó, quỹ “đất vàng” này cũng có thể dành cho các công trình văn hóa như bảo tàng, nhà lưu niệm, không gian triển lãm nghệ thuật hay vườn ươm khởi nghiệp và sáng tạo nhằm thúc đẩy công nghiệp văn hóa. Những công trình như vậy không chỉ mang lại phúc lợi tinh thần cho người dân mà còn góp phần tạo việc làm và nguồn thu kinh tế mới cho thành phố.
Dĩ nhiên, với các dự án công cộng, khu vực doanh nghiệp vẫn có thể tham gia cùng Nhà nước trong việc đầu tư, xây dựng và vận hành, hướng đến sự hài hòa giữa lợi ích doanh nghiệp và lợi ích xã hội.
Hơn nữa, tôi có niềm tin ngay chính bản thân đội ngũ giảng viên, sinh viên và cựu sinh viên Đại học Bách khoa TP.HCM, với nền tảng khoa học và kinh nghiệm nghiên cứu lâu năm, hoàn toàn có thể đề xuất những phương án sáng tạo cho khuôn viên rộng 14 ha của trường.
Chẳng hạn, nơi đây có thể được phát triển thành một “công viên khoa học – công nghệ”, kết hợp không gian đào tạo, nghiên cứu với các hoạt động văn hóa của kỷ nguyên mới. Một mô hình như vậy vừa mở ra những tiện ích mới cho người dân, đặc biệt là giới trẻ, vừa có thể trở thành một “di sản đô thị” mới của TP.HCM trong thế kỷ 21.
Quan trọng hơn, đúng với tinh thần “dân biết, dân bàn, dân kiểm tra”, các tầng lớp thị dân, trong đó có cộng đồng các trường đại học, cần có thêm tiếng nói và cơ hội tham gia vào quá trình chỉnh trang và làm mới thành phố. Mục tiêu cuối cùng vẫn là xây dựng một đô thị phát triển bền vững, giảm tải những áp lực đã tồn tại nhiều năm như nhà cửa chật chội, kẹt xe, ô nhiễm môi trường và sự thiếu hụt các thiết chế y tế, giáo dục, văn hóa.
Phúc Tiến - Theo Người Đô Thị
Trước đó, như Người Đô Thị đã đưa tin, Công ty CP Phát triển Bất động sản Phát Đạt vừa có công văn gửi Chủ tịch UBND TP.HCM đề xuất phương án di dời Trường Đại học Bách khoa thuộc Đại học Quốc gia TP.HCM ra khỏi khu vực nội đô.
Theo đề xuất, doanh nghiệp mong muốn được chấp thuận chủ trương khảo sát, lập hồ sơ thiết kế và nghiên cứu triển khai dự án xây dựng cơ sở mới của trường tại khu đô thị Đại học Quốc gia TP.HCM, thuộc phường Đông Hòa.
Bên cạnh đó, Phát Đạt cũng đề nghị được nghiên cứu phương án điều chỉnh quy hoạch khu đất hiện hữu của Trường Đại học Bách khoa tại địa chỉ 268 Lý Thường Kiệt, phường Diên Hồng sau khi cơ sở đào tạo được di dời.
Khu đất này có diện tích hơn 14 ha, nằm tại khu vực trung tâm TP.HCM, được doanh nghiệp cho rằng có thể phục vụ các mục tiêu phát triển đô thị bền vững và hiện đại hơn của thành phố trong giai đoạn 2026 – 2030...
Ngày 9.3.2026, trước thông tin di dời cơ sở Trường Đại học Bách khoa và một số ý kiến cho rằng việc di dời nhằm mục đích thực hiện các dự án bất động sản thương mại, ccơ quan chức năng của UBND TP.HCM cũng đã lên tiếng, cung cấp thông tin chính thức và chính thống về vụ việc.
Trong đó, cơ quan chức năng của UBND TP.HCM cho biết đến thời điểm hiện nay: Chưa có quyết định cụ thể về phương án sử dụng khu đất; Chưa có chủ trương giao khu đất này cho bất kỳ doanh nghiệp nào để thực hiện dự án bất động sản thương mại. Mọi phương án sử dụng đất trong thời gian tới đều phải được nghiên cứu kỹ lưỡng, tuân thủ quy định pháp luật và trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.
Đối với khu đất hiện hữu của Trường Đại học Bách Khoa tại 268 Lý Thường Kiệt, các cơ quan chức năng đang được giao nhiệm vụ nghiên cứu phương án sử dụng phù hợp quy hoạch và nhu cầu phát triển của thành phố.
Theo phân công, Sở Tài chính chủ trì phối hợp với Đại học Quốc gia TP.HCM và các sở, ngành liên quan nghiên cứu, hoàn thiện đề án, đồng thời phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tài chính và các cơ quan Trung ương để báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét.
Quá trình nghiên cứu và xây dựng phương án sẽ bảo đảm các nguyên tắc: Tuân thủ quy hoạch đã được phê duyệt; Sử dụng hiệu quả quỹ đất; Phục vụ lợi ích chung của cộng đồng và sự phát triển bền vững của thành phố.
Thành phố sẽ tiếp tục cung cấp thông tin chính thức khi các phương án cụ thể được nghiên cứu và trình cấp có thẩm quyền quyết định. Việc tiếp nhận và phản hồi các ý kiến của xã hội sẽ góp phần giúp quá trình xây dựng chính sách được thực hiện minh bạch, khách quan và vì lợi ích chung của cộng đồng.
BTV
