Nước Mỹ đang ở giữa một cơn bão, một cơn giông bão mà nước này sẽ không thể thoát ra cho đến cuối thập kỷ này. Đó là một phần của chu kỳ đã định hình nền chính trị Mỹ kể từ Cách mạng Mỹ. Câu hỏi còn lại, theo quan điểm của tôi, là bản chất của chu kỳ tiếp theo, xét về cả sự thay đổi thể chế và sự thay đổi kinh tế - xã hội, sẽ diễn ra trong khoảng 50 năm tới.
Tôi đã viết rất chi tiết về những quá trình tuần hoàn này trong các cuốn sách trước đây của mình và độc giả có thể nhớ rằng tôi đã dự đoán chu kỳ tiếp theo sẽ được quyết định phần lớn bởi nhân khẩu học. Tuổi thọ trung bình trong thế kỷ 18 là 35 năm. Trong thế kỷ 19, con số này là 40 năm. Đến thế kỷ 21, nó đã đạt 78 năm. Trong khi đó, tỷ lệ sinh lại có xu hướng ngược lại. Trong thế kỷ 19, tỷ lệ sinh trung bình là 7,0 con trên mỗi phụ nữ. Đầu thế kỷ 20, con số này là 4,0. Và ngày nay, nó chỉ còn khoảng 1,7. Tuần trước, tờ Washington Post đã đăng một bài báo cho thấy rằng, ở một số tiểu bang, tổng số người chết còn nhiều hơn tổng số người sinh.
Vấn đề hiển nhiên là mặc dù tuổi thọ đang tăng lên, năng suất kinh tế lại có xu hướng giảm sau tuổi 70. Điều này có nghĩa là tuổi thọ cao hơn làm tăng tiêu dùng trong khi lực lượng lao động lại giảm. Người cao tuổi tiêu dùng nhiều hơn, đặc biệt là về chăm sóc y tế, khi dân số lao động giảm đi. Điều này có thể dẫn đến một cuộc khủng hoảng kinh tế. Bài báo của Washington Post đã trích dẫn các báo cáo gần đây từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh và Ủy ban Ngân sách Hạ viện về xu hướng tỷ lệ tử vong ở Mỹ vượt quá tỷ lệ sinh. Đến khi Washington nhận ra điều gì đó, xu hướng này đã diễn ra khá mạnh.
Nền tảng của cuộc cách mạng nhân khẩu học này là kinh tế, nhưng nó đã mang lại một sự thay đổi về văn hóa. Ví dụ, tỷ lệ sinh cao trong thế kỷ 19 vì hai lý do quan trọng: tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh cao và nhu cầu lao động. Trong các xã hội nông nghiệp, trẻ em bắt đầu làm việc hiệu quả ở độ tuổi sớm hơn nhiều so với các xã hội công nghiệp. Trước Cách mạng Công nghiệp, trẻ em là công cụ thiết yếu của quá trình sản xuất cần thiết để duy trì gia đình. Phụ nữ phải sinh càng nhiều con càng tốt để duy trì thế hệ hiện tại và tương lai.
Nhờ những tiến bộ công nghệ do Cách mạng Công nghiệp và sự phát triển công nghệ gần đây mang lại, trẻ em không cần phải tham gia vào hoạt động kinh tế trong khoảng hai thập kỷ. Trong thời gian đó, chúng được đến trường và tiếp thu giáo dục bậc cao. Cùng với tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh giảm, số con trên mỗi phụ nữ đã giảm mạnh – một xu hướng được hỗ trợ bởi công nghệ y tế như biện pháp tránh thai và phá thai, vốn được thiết kế một phần để giảm bớt gánh nặng kinh tế cho gia đình.
Điều này đã dẫn đến một sự thay đổi căn bản khác: Nếu nền tảng của sản xuất kinh tế dựa trên tỷ lệ sinh, thì người lao động cần phải thay thế trẻ em. Trong trường hợp này, phụ nữ tham gia lực lượng lao động, do đó càng hạn chế số con mà họ sinh ra. Thực tế kinh tế mới này đang diễn ra trên khắp thế giới công nghiệp hóa.
Tất cả những điều này sẽ không phải là vấn đề kinh tế nếu tuổi thọ không tăng lên. Nhưng vì tuổi thọ đã tăng, nên tiêu dùng hiện đang tăng lên ngay cả khi sản lượng chững lại hoặc giảm. Tỷ lệ sinh/tử vong đã giảm 28% từ năm 2010 đến năm 2023 và tiếp tục giảm khoảng 1,6% mỗi năm. Có thể dự đoán rằng y học sẽ tiếp tục làm tăng tuổi thọ và tỷ lệ sinh sẽ tiếp tục giảm.
Vấn đề cốt lõi này sẽ định hình sự bình yên sau cơn bão hiện tại. Sản xuất phải được duy trì (hoặc hạn chế thời gian không sản xuất) bằng y học hoặc bằng cách hạn chế tuổi thọ (một chiến lược mà cá nhân tôi không tán thành). Một giải pháp khả thi là trí tuệ nhân tạo. Điều này chắc chắn sẽ là một công cụ quan trọng, nhưng bản thân nó không phải là trí tuệ. Trí tuệ vượt xa khả năng suy luận; vô số cảm xúc, tính cách và kinh nghiệm định hình trí tuệ con người. Về điểm này, tôi đồng tình với John McCarthy, một người tiên phong trong lĩnh vực công nghệ, người đã đặt ra thuật ngữ trí tuệ nhân tạo. Gần cuối đời, ông nói rằng ông vô cùng hối tiếc về cái tên này, vì sự cường điệu và hiểu lầm không hợp lý mà nó đã gây ra. Ông ước mình đã đặt tên nó là trí tuệ máy móc hoặc trí tuệ máy tính.
Theo quan điểm của tôi, giải pháp cho cuộc khủng hoảng kinh tế sắp tới là kéo dài tuổi thọ và trên hết, duy trì năng suất lao động của con người. Đây là vấn đề của sự đổi mới y học. Và nền tảng của sự tiến hóa đó sẽ là khoa học vật liệu, vốn đã trở thành nền tảng của việc chế tạo các loại thuốc mới và hiểu biết về cơ thể con người. Trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ là một công cụ thiết yếu trong sự tiến hóa công nghệ này.
Tóm lại, chúng ta không còn là một xã hội nông nghiệp nữa, và năng suất không hình thành từ thời thơ ấu. Sự tiến hóa kinh tế và văn hóa mà chúng ta đã trải qua có thể bị đảo ngược bởi một thảm họa tự nhiên hoặc quân sự nào đó và đưa chúng ta trở lại quá khứ. Nhưng nếu không, cuộc khủng hoảng của chu kỳ tiếp theo ở Mỹ sẽ là về nhân khẩu học, ít nhất là ở các nước công nghiệp hóa và phát triển công nghệ. Và bằng chứng rõ ràng nhất cho thấy cuộc khủng hoảng đang hiện hữu và đã âm ỉ trong nhiều thập kỷ là việc Washington cuối cùng cũng nhận ra điều đó. Giải pháp sẽ không đến từ đó, nhưng việc nhận ra điều hiển nhiên chính là điều mà Washington làm cho tất cả chúng ta.
George Friedman
