Mô hình chu kỳ của George Friedman và Ray Dalio đại diện cho hai trường phái tư duy lớn khi cố gắng giải mã chuyển động của lịch sử: Địa - chính trị học (Geopolitics) của Friedman và Kinh tế - Tài chính lượng hóa (Macro-finance) của Dalio.
cả hai đều đồng ý rằng thập niên 2020 là giai đoạn khủng hoảng giao thời nguy hiểm, nhưng nguyên nhân cốt lõi và kết cục mà họ dự đoán cho vị thế của Mỹ lại đi theo hai hướng hoàn toàn trái ngược
Có những học giả ,think tank có tiếng nào khác nhưng cùng chia xẽ về chu kỳ 2020?
Thập niên 2020 được xem là điểm hội tụ của nhiều chu kỳ lịch sử ngắn và dài hạn. Bên cạnh George Friedman và Ray Dalio, nhiều học giả và tổ chức tư vấn chiến lược lớn cũng đưa ra các lý thuyết chu kỳ chỉ ra thập niên 2020 là một giai đoạn biến động bước ngoặt.
Mô hình Chu Kỳ Lớn của Ray Dalio. Nguồn: Clive Lancaster
1. Peter Turchin & Lý thuyết Động lực Lịch sử (Cliodynamics)
-
Góc nhìn: Xã hội học lượng hóa.
-
Mô hình: Turchin sử dụng mô hình toán học dự đoán các sóng xung đột xã hội theo chu kỳ kéo dài khoảng 50 năm (Secular Cycles).
-
Luận điểm thập niên 2020: Từ năm 2010, Turchin đã dự báo thập niên 2020 sẽ là đỉnh điểm bất ổn xã hội tại Mỹ và phương Tây do hiện tượng "Sản xuất thừa tầng lớp tinh hoa" (Elite Overproduction) - tình trạng số lượng người giàu/mâu thuẫn trong giới tinh hoa tăng quá nhanh so với số lượng vị trí quyền lực thực tế, kết hợp với sự suy giảm mức sống của tầng lớp lao động.
2. Neil Howe & William Strauss (Thuyết Làn sóng thứ Tư - The Fourth Turning)
-
Góc nhìn: Lịch sử thế hệ & Tâm lý xã hội.
-
Mô hình: Chu kỳ Saeculum dài khoảng 80-90 năm, chia làm 4 mùa (Turnings).
-
Luận điểm thập niên 2020: Giai đoạn từ khoảng 2008 đến cuối thập niên 2020 chính là "Làn sóng thứ Tư" (Crisis) - giai đoạn sụp đổ của các thể chế cũ để tái thiết trật tự mới. Luận điểm này tương đồng với góc nhìn về chu kỳ thể chế của Friedman nhưng nhấn mạnh vào sự thay đổi giá trị của các thế hệ (Baby Boomers, Gen X, Millennials, Gen Z).
3. Graham Allison & "Bẫy Thucydides" (Harvard Kennedy School)
-
Góc nhìn: Quan hệ quốc tế & Địa chính trị cổ điển.
-
Mô hình: Chu kỳ dịch chuyển quyền lực giữa một cường quốc đang lên (Rising Power) và một cường quốc đang thống trị (Ruling Power).
-
Luận điểm thập niên 2020: Thập niên 2020 là "cửa sổ nguy hiểm" nhất trong xung đột Mỹ - Trung. Dù Allison không dự đoán chắc chắn về một cuộc chiến, ông chỉ ra rằng 12/16 trường hợp lịch sử tương tự trong 500 năm qua đã kết thúc bằng chiến tranh đại kịch liệt.
4. Ian Morris & Chu kỳ Năng lượng / Địa - Lịch sử (Stanford University)
-
Góc nhìn: Khảo cổ học & Lịch sử toàn cầu dài hạn.
-
Mô hình: Chỉ số phát triển xã hội dựa trên năng lượng tiêu thụ, tổ chức xã hội và công nghệ chiến tranh.
-
Luận điểm thập niên 2020: Morris nhận định phương Tây đang ở cuối chu kỳ thống trị kéo dài 250 năm. Thập niên 2020 đánh dấu điểm gãy khi trung tâm trọng lực kinh tế và địa chính trị toàn cầu dịch chuyển hẳn về châu Á.
5. Các Think Tank lớn (CSIS, Eurasia Group, Atlantic Council)
-
Eurasia Group (Ian Bremmer): Đưa ra khái niệm thế giới "G-Zero" - khoảng trống quyền lực toàn cầu trong thập niên 2020 khi Mỹ không còn muốn làm cảnh sát thế giới, nhưng cũng chưa có quốc gia hay liên minh nào đủ sức thay thế.
-
CSIS & Atlantic Council: Nhấn mạnh sự giao thoa nguy hiểm giữa hai chu kỳ cùng lúc: chu kỳ địa chính trị (sự trỗi dậy của trục đa cực) và chu kỳ công nghệ (trí tuệ nhân tạo, chuyển dịch năng lượng), tạo ra sự phân rã trong trật tự quốc tế suốt thập niên 2020.
