Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm thứ Tư (14/5) đã yêu cầu nhà lãnh đạo mới của Syria bình thường hóa quan hệ với Israel sau khi ông đưa ra một động lực lớn cho đất nước bị chiến tranh tàn phá bằng cách tuyên bố dỡ bỏ các lệnh trừng phạt.
Trong bức ảnh do Cung điện Hoàng gia Ả Rập Xê Út công bố, Tổng thống Donald Trump (phải) bắt tay Tổng thống lâm thời Syria Ahmad al-Sharaa, tại Riyadh, Ả Rập Xê Út, vào ngày 14 tháng 5 năm 2025. (Ảnh: Bandar Aljaloud / Cung điện Hoàng gia Ả Rập Xê Út qua AP)
Ông Trump, trong chuyến thăm cấp nhà nước đến Riyadh, đã trở thành tổng thống Mỹ đầu tiên trong 25 năm gặp một nhà lãnh đạo Syria - Ahmed al-Sharaa, một du kích cực đoan và từng là chiến binh, người đã nằm trong danh sách truy nã của Mỹ và lãnh đạo việc lật đổ Bashar al-Assad vào tháng 12.
Tổng thống lâm thời Syria và ông Trump, mặc những bộ vest phù hợp, bắt tay khi họ gặp gỡ cùng với nhà lãnh đạo trên thực tế của Ả Rập Xê Út, Thái tử Mohammed bin Salman và qua liên kết video, với Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan, người ủng hộ chính của chính phủ mới ở Damascus.
Thổ Nhĩ Kỳ và Ả Rập Xê Út đều ủng hộ hòa giải với Syria nhưng động thái này là động thái mới nhất khiến ông Trump mâu thuẫn với Israel, quốc gia đã bày tỏ sự bi quan về Sharaa và tăng cường các cuộc tấn công để làm suy giảm khả năng quân sự của đối thủ lâu năm.
Nhà Trắng cho biết ông Trump đã yêu cầu nhà lãnh đạo Syria bình thường hóa quan hệ với Israel bằng cách tham gia cái gọi là Hiệp định Abraham được ký bởi một số quốc gia Ả Rập vùng Vịnh.
Ông Trump cũng yêu cầu Sharaa trục xuất các chiến binh Palestine và yêu cầu các chiến binh nước ngoài rời khỏi đất nước, cũng như kiểm soát các trại dành cho các chiến binh của nhóm Nhà nước Hồi giáo bị bắt, hiện do các chiến binh người Kurd chống lại với Türkiye, Nhà Trắng cho biết.
Khi ở trên chiếc Air Force One trên đường đến Qatar, ông Trump đã ca ngợi Sharaa, nói rằng cuộc họp diễn ra "tuyệt vời".
Anh ấy là một "chàng trai trẻ, hấp dẫn. Anh chàng cứng rắn. Quá khứ mạnh mẽ. Quá khứ rất mạnh mẽ. Chiến binh," ông nói với các phóng viên.
Bộ Ngoại giao Syria ca ngợi cuộc gặp là "lịch sử", nhưng không đề cập đến Hiệp định Abraham. Truyền thông nhà nước cũng không đề cập đến việc bình thường hóa.
Bộ cho biết các nhà lãnh đạo đã thảo luận về "các con đường cho quan hệ đối tác Syria-Mỹ trong các nỗ lực chống khủng bố" và tầm quan trọng của việc dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt và hỗ trợ tái thiết.
Sau cuộc họp kéo dài nửa giờ dài hơn dự kiến, ông Trump nói rằng các biện pháp trừng phạt thời Assad đã "thực sự làm tê liệt" đối với Syria.
"Dù sao thì nó cũng sẽ không dễ dàng, vì vậy nó mang lại cho họ một cơ hội tốt, mạnh mẽ, và đó là vinh dự của tôi khi làm như vậy", ông Trump nói, nói với các nhà lãnh đạo Ả Rập vùng Vịnh.
NHỮNG TRÀNG PHÁO TAY LỚN NHẤT
Cựu người dẫn chương trình truyền hình thực tế, luôn hòa hợp với quy mô đám đông, đã lưu ý đến sự đón nhận cuồng nhiệt khi ông công bố quyết định tại một diễn đàn đầu tư ở Riyadh hôm thứ Ba.
"Đó là điều nhận được tràng pháo tay lớn nhất từ căn phòng. Chúng tôi có một căn phòng rất đông đúc với hàng ngàn người", ông Trump nói.
Sau thông báo, người Syria đã ăn mừng ở các thành phố trên khắp đất nước qua đêm.
"Những biện pháp trừng phạt này đã được áp đặt đối với Assad, nhưng... bây giờ Syria đã được giải phóng, sẽ có tác động tích cực đến ngành công nghiệp, nó sẽ thúc đẩy nền kinh tế và khuyến khích mọi người quay trở lại", chủ nhà máy xà phòng Zain al-Jabali, 54 tuổi, ở Aleppo cho biết.
Người dân Syria ăn mừng tại Quảng trường Umayyad sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố kế hoạch nới lỏng các biện pháp trừng phạt đối với Syria và tiến tới bình thường hóa quan hệ với chính phủ mới để mang lại cho đất nước 'cơ hội hòa bình', ở Damascus, Syria,...
Hoa Kỳ đã áp đặt các hạn chế sâu rộng đối với các giao dịch tài chính với Syria trong cuộc nội chiến tàn khốc và nói rõ rằng họ sẽ sử dụng các biện pháp trừng phạt để trừng phạt bất kỳ ai tham gia vào việc tái thiết chừng nào Assad vẫn còn nắm quyền mà không chịu trách nhiệm về các hành động tàn bạo.
Ông Trump không đưa ra dấu hiệu nào cho thấy Hoa Kỳ sẽ loại Syria khỏi danh sách đen các nhà nước tài trợ khủng bố - một chỉ định có từ năm 1979 về việc hỗ trợ các chiến binh Palestine cản trở nghiêm trọng đầu tư.
Một đặc phái viên cấp cao của chính quyền Joe Biden đã gặp Sharaa tại Damascus vào tháng 12 và kêu gọi các cam kết, bao gồm cả việc bảo vệ các nhóm thiểu số.
Trong những tuần gần đây, Syria đã chứng kiến một loạt các cuộc tấn công đẫm máu nhằm vào các nhóm thiểu số, bao gồm cả người Alawite - giáo phái của gia đình Assad phần lớn thế tục - và người Druze.
Rabha Seif Allam thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chính trị và Chiến lược Al-Ahram ở Cairo cho biết việc nới lỏng các biện pháp trừng phạt của Mỹ sẽ giúp tái hòa nhập Syria với nền kinh tế toàn cầu bằng cách cho phép chuyển khoản ngân hàng từ các nhà đầu tư và từ hàng triệu người Syria chạy trốn trong cuộc nội chiến.
"Việc dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt sẽ mang lại cho Syria một cơ hội thực sự để nhận được nguồn tài trợ cần thiết để phục hồi nền kinh tế, áp đặt quyền lực trung ương của nhà nước và khởi động các dự án tái thiết với sự hỗ trợ rõ ràng của vùng Vịnh", bà nói.
Ngoài việc tuyên bố dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt đối với Syria, ông Trump cũng cho biết ông sẽ "khám phá khả năng bình thường hóa quan hệ" với Damascus.
Giáo sư chính trị Stephen Zunes nói với Asia First của CNA rằng bất kỳ việc khôi phục quan hệ nào với Syria đều có thể đi kèm với một số điều kiện quan trọng.
"Rõ ràng là ông ấy muốn đảm bảo rằng (bất kỳ) tàn dư của hoạt động khủng bố đều bị đàn áp, và họ dường như (có) thỏa thuận rằng Mỹ có thể sử dụng lực lượng quân sự để truy lùng những kẻ bị tình nghi là khủng bố", giám đốc Nghiên cứu Trung Đông tại Đại học San Francisco nói thêm.
An ninh của Israel cũng sẽ đóng một yếu tố quan trọng, với những nỗ lực được thực hiện để đảm bảo chính phủ mới của Syria không phải là mối đe dọa đối với Tel Aviv, ông Zunes nói. Việc Syria chính thức công nhận Israel có thể là một điều kiện khác, ông nói thêm.
Có một tình cảm ngày càng tăng giữa các nhà quan sát quốc tế và một số thành viên lưỡng đảng của Quốc hội rằng bất chấp nền tảng của tân tổng thống Syria Sharaa, ông cam kết đa nguyên và xây dựng lại quốc gia bị chiến tranh tàn phá, ông Zunes lưu ý.
Zunes nói rằng một thỏa thuận như vậy chỉ có thể được thực hiện bởi Trump, và quyết định của ông là một "sự phá vỡ khá lớn" so với định hướng chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Syria trong những thập kỷ qua.
TRANH CÃI VỀ MÁY BAY QATAR
Ông Trump sau đó đã hạ cánh xuống Qatar, nơi đã gây tranh cãi bằng cách cung cấp một chiếc máy bay sang trọng trị giá 400 triệu USD để phục vụ như một chiếc Air Force One mới và sau đó được sử dụng cho ông Trump.
Một chiếc Boeing 747 với tông màu của máy bay được sử dụng bởi hoàng gia Qatar được nhìn thấy vào ngày 2 tháng 5 năm 2025 tại Sân bay Quốc tế San Antonio ở San Antonio, Texas. (Ảnh: Brandon Lingle / The San Antonio Express-News qua AP)
Động thái này đặt ra những câu hỏi lớn về hiến pháp và đạo đức - cũng như những lo ngại về an ninh về việc một thế lực nước ngoài tặng chiếc máy bay phản lực cực kỳ nhạy cảm của tổng thống.
Chuck Schumer, đảng viên Dân chủ hàng đầu tại Thượng viện, đã thề sẽ giữ lại tất cả những người được bổ nhiệm chính trị của Bộ Tư pháp để phản đối động thái này.
Zunes cho biết luật rất rõ ràng trong việc quy định rằng các tổng thống Mỹ không thể nhận quà tặng như máy bay.
"Nó thậm chí còn được ghi trong Hiến pháp của chúng tôi," ông lưu ý.
Tuy nhiên, Zunes nói thêm rằng ngay cả khi một số người ủng hộ mạnh mẽ nhất của Trump thấy hành động của ông đáng lo ngại, không có khả năng ông sẽ phải đối mặt với bất kỳ hình thức luận tội nào hoặc bất kỳ hành động nào khác, vì đảng Cộng hòa kiểm soát cả Quốc hội và Thượng viện.
Qatar là trung gian quan trọng với Hamas, giúp Washington đàm phán trực tiếp về việc thả Edan Alexander của Mỹ và Israel từ Gaza trong tuần này.
Nguồn: AFP/ec/kl
