Hiện có những thời điểm mà trên thế giới, như một vòng xoáy, dồn dập xảy ra những sự kiện gây rúng động như những cơn địa chấn. Những cơn địa chấn mà người ta có thể nhận ra ý nghĩa như những lời nhắc nhở, hoặc thậm chí những thông điệp cảnh báo.
Đó là lời nhắc nhở về những trạng thái xã hội tích tụ theo thời gian những bất ổn ngấm ngầm, hoặc về những bước đi sai lầm trong quản lý xã hội có thể dẫn đến khủng hoảng, thậm chí ở những nơi ít ai ngờ nhất.
Một cái nhìn bao quát cho ta thấy, hiện tại ngoài hai khu vực chiến tranh nóng là Nga - Ukraine và Israel - Palestine (Hamas) ở Gaza, còn lại trên thế giới nơi thì xảy ra tình trạng chia rẽ sâu sắc trong xã hội, trong hoạt động đảng phái, và rồi từ bạo lực ngôn từ dẫn đến bạo lực xã hội và bạo lực chính trị lan tràn; nơi thì bùng nổ khủng hoảng kinh tế - xã hội và khủng hoảng chính trị từ những bất bình đẳng, bất công, tham nhũng và quản trị nhà nước yếu kém tích tụ lâu ngày không được giải quyết.
Như ở Nepal vừa qua, những người biểu tình tự gọi mình là Thế hệ Z (GenZ), trong số đó nhiều người là học sinh trung học và sinh viên, những cử nhân ra trường thất nghiệp, những chuyên gia trẻ không tìm được cơ hội, không thấy tương lai trong một hệ thống mà họ cho là bị tham nhũng đục khoét và bị giới tinh hoa chính trị nắm giữ. Theo Ngân hàng Thế giới (WB), gần 21% người dân Nepal trong độ tuổi từ 15 đến 24 thất nghiệp vào năm 2024.
Lửa và khói bốc lên từ tòa nhà Chính phủ Nepal tại thủ đô Kathmandu, ngày 9.9.2025. Ảnh: AP
Sự bất bình tích tụ từ lâu, và sự phẫn nộ của họ càng sâu sắc hơn sau khi Chính phủ cấm mạng xã hội nhằm bịt miệng những tiếng nói chỉ trích. Mặc dù lệnh cấm đã được dỡ bỏ 5 ngày sau khi ban hành, nhưng nó đã là giọt nước làm tràn ly, châm ngòi cho một chiến dịch lan truyền trên mạng xã hội, phơi bày lối sống xa hoa của con cái các chính trị gia (được gọi là nepokids hay nepobabies trong tiếng Anh), mà người ta tin là được tài trợ bằng tiền thuế của người dân.
“Cảm giác bất bình đẳng và bất công đã âm ỉ từ lâu, đặc biệt là trong giới trẻ” - Ông Ajaya Bhadra Khanal, cố vấn nghiên cứu tại Trung tâm Đổi mới xã hội và Chính sách đối ngoại (CESIF) của Nepal, cho hay - “Lệnh cấm mạng xã hội chỉ là ngòi nổ. Những thất bại trong quản lý nhà nước trong 7 năm qua đã tạo ra một quả bom khổng lồ chực chờ bùng nổ”.
Và cuộc đấu tranh của Gen Z đã đưa đến sự sụp đổ của Chính phủ Nepal. Một chính phủ chuyển tiếp đã được thành lập với sự đồng ý của quân đội và đại diện phong trào đấu tranh, vai trò thủ tướng lâm thời được trao cho cựu nữ chánh án Tòa án tối cao Sushila Karki, một người được tiếng là liêm khiết, và cuộc tổng tuyển cử bầu Quốc hội mới được ấn định vào đầu tháng 3.2026.
Thủ tướng Karki nhấn mạnh ưu tiên của chính phủ lâm thời là chấm dứt nạn tham nhũng, xây dựng nền quản trị tốt và bình đẳng kinh tế. Sự giận dữ và phản kháng của giới trẻ trước nạn tham nhũng, bất công và quản trị kém không chỉ diễn ra ở quốc gia nhỏ, nghèo nằm trên dãy Himalaya, kẹp giữa Ấn Độ và Trung Quốc này. Trước Nepal là Bangladesh, Sri-Lanka, và gần đây hơn là Indonesia - những quốc gia Nam Á và Đông Nam Á từ lâu tưởng chừng bình lặng, thoát khỏi mọi biến động.
Điều đó cho thấy mong muốn về một nền quản trị quốc gia hiệu quả, minh bạch, công bằng là chung cho người dân mọi quốc gia; mặt khác dưới tác động của truyền thông xã hội trong thời đại kỹ thuật số, phong trào phản kháng rất dễ lan rộng. Và những nhà quản lý xã hội biết nhìn xa trông rộng, nhạy bén với mong mỏi của người dân sẽ là những người giúp xã hội tránh phải trả giá đắt một khi sự bất bình, phẫn nộ tuôn trào.
Đoàn Khắc Xuyên - Theo Người Đô Thị
