Ngày 11-12, tạp chí TIME gọi "Các kiến trúc sư AI" là Nhân vật của năm 2025, vì "không nhân vật nào ảnh hưởng đến cuộc sống của chúng ta nhiều hơn những cá nhân đã hình dung, thiết kế và xây dựng nên AI".
Các nhân vật này được TIME chọn vinh danh vì đã (1) mang đến kỷ nguyên của những cỗ máy biết suy nghĩ; (2) làm nhân loại kinh ngạc xen lẫn lo âu; và (3) thay đổi hiện tại và bứt phá khỏi giới hạn của những gì được xem là có thể.
Không phải AI, mà chính những kiến trúc sư AI mới là nhân vật được vinh danh, như để nhấn mạnh niềm tin rằng nhân loại sẽ quyết định con đường phát triển của AI, và mỗi chúng ta đều có thể đóng một vai trò trong việc định hình cấu trúc và tương lai của nó.
"Ngay cả khi sự phát triển của các mô hình AI dựa trên các đường dẫn thần kinh dường như sao chép chính con người… chúng ta biết rằng có sự khác biệt giữa chúng ta và tạo vật của chúng ta" - TIME nhấn mạnh.
Ưu tiên cao nhất
Dấu hiệu đầu tiên của một năm do AI thống trị có thể thấy tại buổi lễ nhậm chức của Tổng thống Mỹ Donald Trump hồi tháng 1. Nhiều tên tuổi lớn trong giới công nghệ - sếp của Meta, Google, Apple, Amazon - đã đến dự và được xếp vị trí đứng trang trọng bên cạnh các thành viên gia đình ông Trump. Trong 11 tháng tiếp theo, họ đã sử dụng nguồn dự trữ tiền mặt khổng lồ, sức ảnh hưởng văn hóa và đà phát triển của mình để đưa sản phẩm đến các gia đình trên toàn cầu.
Trong tuần đầu tiên trở lại Nhà Trắng, ông Trump ký một sắc lệnh hành pháp hủy bỏ các chính sách AI có phần thận trọng hơn của người tiền nhiệm Joe Biden, đồng thời công bố một sáng kiến trị giá 500 tỉ USD kéo dài nhiều năm mang tên Stargate - một nỗ lực tập hợp các công ty AI trong nước để xây dựng những trung tâm dữ liệu khổng lồ mới phục vụ nhu cầu ngày càng tăng của các mô hình ngôn ngữ lớn.
Trong những tháng tiếp theo, Trump bật đèn xanh cho hàng loạt sáng kiến về AI trong khi đóng băng hoặc cắt giảm mạnh ngân sách liên bang trong các lĩnh vực khác. Ông cũng dành ra hơn 1 tỉ USD để tài trợ cho AI trong dự luật thuế và chi tiêu đặc trưng của mình.
Các công ty AI Mỹ được trao những bản hợp đồng quốc phòng béo bở, trong đó phải kể đến 200 triệu USD cho mỗi công ty OpenAI, xAI, Anthropic và Google, theo TIME. AI "là ưu tiên khoa học số 1 của chính quyền Trump", Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright nhấn mạnh khi được hỏi về tác động môi trường của những trung tâm dữ liệu AI đang mọc lên hàng loạt.
Tại Meta, Zuckerberg đã tích hợp chatbot AI vào các sản phẩm chủ lực như Instagram và WhatsApp, ra sức chiêu mộ nhân tài từ đối thủ và đưa ra các gói đãi ngộ trả lương cho kỹ sư máy học cao hơn cả tuyển thủ thể thao chuyên nghiệp.
Tháng 10-2025, CEO Sam Altman hoàn tất quá trình tái cấu trúc OpenAI và gỡ bỏ trần lợi nhuận dành cho các nhà đầu tư, mở đường cho các khoản đầu tư khổng lồ mới trong tương lai vào tập đoàn trị giá 500 tỉ USD.
Anthropic - công ty phát triển mô hình Claude - được cho là đã lên kế hoạch niêm yết cổ phiếu với mức định giá lên đến 300 tỉ USD. Musk đã xây dựng các trung tâm dữ liệu mới với tốc độ kỷ lục trong thời gian qua, còn Google thì đưa câu trả lời của Gemini AI lên đầu trang kết quả tìm kiếm trên nền tảng của mình.
OpenAI, công ty bắn phát súng đầu tiên châm ngòi cho sự bùng nổ của AI, tiếp tục là đơn vị dẫn dắt cuộc chơi ở nhiều khía cạnh: tỉ lệ sử dụng ChatGPT đã đạt xấp xỉ 10% dân số trưởng thành của thế giới, theo trang Business Insider. "
Điều đó có nghĩa là vẫn còn ít nhất 90% dân số chưa được khai thác" - TIME dẫn lời Nick Turley, người đứng đầu ChatGPT tại OpenAI.
Những đột phá mới
Cùng ngày diễn ra lễ nhậm chức lần thứ hai của Tổng thống Trump, ở cách nửa vòng Trái đất, một công ty start-up Trung Quốc ít tên tuổi đã gây xôn xao khi công bố mô hình AI mạnh mẽ mang tên DeepSeek mà họ khẳng định được xây dựng chỉ trong vài tháng, sử dụng chip ít tiên tiến hơn, chi phí chỉ bằng một phần rất nhỏ so với các công ty AI của Mỹ.
DeepSeek được ví như "khoảnh khắc Sputnik" của Bắc Kinh, và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã lấy đó làm tấm gương để các nhà lãnh đạo công nghệ trong nước khác noi theo.
Đáp lại lời hiệu triệu, chỉ một tháng sau, gã khổng lồ Alibaba công bố kế hoạch đầu tư 53 tỉ USD vào AI trong 3 năm tới. Dòng vốn đầu tư khổng lồ cũng thúc đẩy sự trỗi dậy của 6 công ty kỳ lân AI khác - StepFun, Zhipu AI, Moonshot AI, MiniMax, 01.AI và Baichuan - được biết đến như những "con hổ AI" của Trung Quốc.
Cách đây khoảng một năm, các nhà nghiên cứu tại OpenAI tìm ra một cách mới để cải thiện các mô hình ngôn ngữ lớn là xương sống của AI: thay vì để chúng phản hồi ngay lập tức các truy vấn từ người dùng, họ cho phép các mô hình này một khoảng thời gian để "lập luận" bằng ngôn ngữ tự nhiên về câu trả lời của chúng.
Điều này đòi hỏi nhiều sức mạnh tính toán hơn nhưng mang lại kết quả tốt hơn. Và thế là một thị trường mới bùng nổ dành cho các ngành nghề khác nhau nhằm tạo ra dữ liệu chuyên biệt mà các công ty có thể sử dụng để củng cố khả năng suy luận của các mô hình AI của họ.
Nói cách khác, các chatbot AI đã trở nên thông minh hơn trong năm 2025. Đồng thời, các công ty AI đã cung cấp cho những mô hình này quyền truy cập vào các công cụ mới, chẳng hạn như khả năng tìm kiếm trên Internet trước khi trả lời truy vấn. Họ cũng bổ sung bộ nhớ, cho phép các mô hình nhớ lại chi tiết từ các cuộc trò chuyện trước đó thay vì bắt đầu lại mỗi cuộc trao đổi như một tờ giấy trắng. Người dùng giờ đây còn có thể kết nối các nguồn dữ liệu khác như hộp thư điện tử, dịch vụ lưu trữ đám mây, trình duyệt web và lịch.
"Chứng kiến ChatGPT phát triển từ một đối tác trò chuyện tức thời thành một thứ có thể thật sự thực hiện công việc thay bạn, đó là một sự chuyển đổi rất quan trọng mà hầu hết mọi người thậm chí còn chưa nhận ra" - Turley nói với TIME.
AI cũng đã đạt độ phát triển đủ để hỗ trợ việc… tự viết ra chính nó. Tính đến cuối năm 2025, những công cụ lập trình tích hợp AI như Cursor hay Claude Code đã trở nên mạnh mẽ đến mức các kỹ sư tại những công ty AI hàng đầu thế giới đều đang sử dụng chúng trong gần như mọi phương diện của công việc hằng ngày.
CEO Nvidia Jensen Huang tiết lộ hầu hết kỹ sư tại Nvidia đều sử dụng công cụ hỗ trợ lập trình bằng AI, qua đó giúp công ty tăng gần 4 lần số lượng chip sản xuất hằng năm chỉ với số nhân viên tăng gấp 2 lần.
Tại Anthropic, các kỹ sư sử dụng Claude Code để giúp phát triển các phiên bản tiếp theo của mô hình AI này, trong đó Claude đang viết đến 90% những dòng mã lệnh của chính nó.
Lo lắng và lạc quan
AI mang lại sự tiện lợi đối với một số người, nhưng năm qua cũng cho thấy nó có thể gây ra những hậu quả khôn lường với người khác. "2025 sẽ được nhớ đến là năm mà AI bắt đầu giết chúng ta" - luật sư Jay Edelson khẳng định.
Edelson đại diện cho gia đình của Adam Raine, một thiếu niên 16 tuổi đã tự kết liễu cuộc đời mình vào tháng 4-2025. Raine dùng ChatGPT để hỗ trợ việc học vào tháng 9-2024, sau đó bắt đầu nói chuyện với ChatGPT về chứng lo âu của mình, giãi bày cả ý nghĩ tự tử với chatbot.
Thay vì cho lời khuyên, ChatGPT - lúc đó là phiên bản GPT-4 Omni - lại củng cố và làm gia tăng cảm xúc của Rein. Tháng 8-2025, gia đình Adam đâm đơn kiện OpenAI, cho rằng công ty này phải chịu trách nhiệm cho cái chết của con mình.
Đến tháng 11, OpenAI tiếp tục trở thành bị đơn trong 7 vụ kiện khác cáo buộc công ty này khiến người dùng mất kết nối với thực tại. Các vụ kiện đã thu hút sự chú ý của công chúng đến một hiện tượng gọi là "loạn thần do chatbot", trong đó người dùng rơi vào trạng thái ảo tưởng, hoang tưởng, thậm chí bạo lực sau khi tương tác kéo dài với chatbot.
Trong một báo cáo được công bố vào tháng 10, OpenAI ước tính có 0,07% người dùng hoạt động trong một tuần nhất định có biểu hiện của các dấu hiệu khẩn cấp về sức khỏe tâm thần liên quan đến chứng loạn thần hoặc hưng cảm.
Tỉ lệ này nghe có vẻ nhỏ, nhưng nếu chiếu theo số liệu người dùng do chính OpenAI thống kê thì nó tương đương nửa triệu người thường xuyên có biểu hiện hưng cảm hoặc loạn thần trên nền tảng này.
"Chúng ta không biết đủ nhiều về AI để thật sự định lượng những rủi ro mà nó mang lại. Theo quan điểm của tôi, vẫn còn đó những rủi ro rất lớn" - Demis Hassabis, giám đốc điều hành phòng nghiên cứu AI DeepMind của Google, băn khoăn.
Nhưng những người lo ngại về rủi ro đến từ AI lại đang không ngồi ở ghế lái của chiếc xe chở nhân loại đang phóng như bay đến một tương lai mà ở đó AI thống trị mọi cuộc chơi. Đằng sau vô lăng là những người như Huang, Altman, Zuckerberg và những gã khổng lồ khác - những vị "kiến trúc sư AI" được TIME vinh danh trong năm nay.
Có thể câu nói nửa đùa nửa thật của Trump dành cho Huang tại một sự kiện ở Anh hồi tháng 9 là lời tóm tắt đầy đủ nhất cho một năm AI đầy biến động: "Tôi không biết ngài đang làm gì ở đây. Tôi hy vọng là ngài đúng".
AI càn quét mọi mặt trận
Từ giải thưởng ứng dụng của năm đến từ khóa được quan tâm nhất, chủ đề trí tuệ nhân tạo không có đối thủ trong năm 2025. Ngày 4-12, Apple công bố 17 ứng dụng chiến thắng giải thưởng App Store Awards năm 2025 và các ứng dụng liên quan đến AI giữ vai trò chủ đạo.
Giải cao quý nhất thuộc về Tiimo, một công cụ lập kế hoạch trực quan sử dụng AI dành riêng cho những người mắc chứng rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD).
Trong khi đó, giải ứng dụng iPad của năm thuộc về Detail, một công cụ tích hợp AI để đơn giản hóa việc chỉnh sửa video. Ứng dụng Mac của năm Essayist thì dùng AI để giúp người dùng tiết kiệm thời gian khi định dạng các bài luận học thuật.
Trong danh sách những từ khóa được tìm kiếm nhiều nhất trên Google trong năm 2025, AI cũng nổi lên như một chủ đề được quan tâm hàng đầu. Công cụ tìm kiếm cho biết trong năm qua người dùng đã đặt câu hỏi theo phong cách hội thoại nhiều hơn bao giờ hết.
Trên toàn cầu, "Gemini" (tên AI do Google phát triển) là từ khóa được tìm kiếm nhiều nhất, đánh dấu thắng lợi lớn cho nỗ lực ứng dụng AI của Google.
Sự phổ biến của chức năng tạo hình ảnh và video bằng AI cũng được ghi nhận khi các từ khóa như "AI Barbie", "AI Ghostface", "AI Polaroid" hay "Ghibli" chiếm lĩnh các tìm kiếm liên quan đến xu thế Internet trong năm 2025 tại Mỹ.
Một năm Internet dễ vỡ
Với vai trò là xương sống của hệ sinh thái tài chính và tiêu dùng toàn cầu và là một phần không thể thiếu trong rất nhiều hoạt động của con người ngày nay, mạng Internet lại dường như rất mong manh khi một sự cố đơn lẻ tại một công ty lại có thể làm tê liệt hoạt động của một phần không nhỏ hạ tầng khắp thế giới - như những sự cố trong năm 2025 đã chứng minh.
Đáng chú ý nhất phải kể đến sự cố gián đoạn kéo dài 15 tiếng của dịch vụ điện toán đám mây AWS vào tháng 10 khiến hàng loạt dịch vụ không thể truy cập, từ ứng dụng ngân hàng, nền tảng họp trực tuyến, cho đến trò chơi điện tử. Giữa tháng 11, một sự cố khác tại công ty bảo mật web Cloudflare đã làm sập hàng loạt trang web, bao gồm cả ChatGPT và nền tảng mạng xã hội X.
"Có vẻ lạ lùng khi một vấn đề ở một nhà cung cấp lại có thể gây ra một chuỗi thiệt hại lớn đến vậy. Lý do nằm ở cách thức Internet đã tiến hóa kể từ khi ra đời, và ở những biện pháp tối ưu chi phí và năng suất mà các công ty cung cấp dịch vụ cho hàng triệu người tiêu dùng đã áp dụng" - Bloomberg bình luận.
Một trong những lý do chính nằm ở nơi mà dữ liệu và cơ sở hạ tầng được duy trì. Nếu như trong thập niên 1990 và 2000, một công ty muốn có trang web cho riêng mình thường phải có máy chủ đặt tại trụ sở, hoặc thuê máy chủ của công ty khác nhưng vẫn phải quản lý phần cứng và phần mềm.
Sự cố tại một máy chủ vì vậy chỉ ảnh hưởng đến một hoặc một vài trang web. Điều này thay đổi kể từ khi Amazon và những ông lớn công nghệ như Microsoft và Google phổ biến khái niệm điện toán đám mây - nơi phần lớn các trang web và dịch vụ Internet ngày nay được lưu giữ tập trung tại những trung tâm dữ liệu khổng lồ do các công ty công nghệ này vận hành.
Thay vì tốn kém chi phí đầu tư và duy trì máy chủ của riêng mình, các công ty giờ đây chỉ cần trả tiền để thuê hạ tầng đám mây với giá rẻ và tính linh hoạt cao hơn.
"Tuy nhiên, việc phụ thuộc vào một số ít nhà cung cấp dịch vụ đám mây thống trị có một số hệ quả mang tính dây chuyền. Một sự cố giờ đây có thể làm gián đoạn hoạt động của một khu vực Internet rộng lớn" - Bloomberg nhận xét.
