Tôi không xa lạ gì với các giá trị cốt lõi của Mỹ nói riêng và của Phương Tây nói chung, và yêu quý chúng. Càng yêu quý các giá trị đó, càng không đồng cảm được với ông Trump!
Ô. Trump có những tuyên bố, hành xử thoạt nghe, nhìn thì khó đoán, tuy nhiên, không lâu về sau, người chú ý có thể đoán trước được. Ấy là bởi cái TÔI của ông quá lớn, chỉ cần dựa vào cái tôi đó mà đoán thì xác suất trúng không thấp. Với người khác, cái TÔI cũng có thể lớn, nhưng người ấy còn tuân thủ luật pháp, tuân thủ các giá trị hay quy cách được xã hội đồng thuận tôn trọng từ lâu. Ông Trump ít tuân thủ những điều đó.
Khi bước chân vào Nhà Trắng và khi bước chân ra khỏi Nhà Trắng của nhiệm kỳ 45, các phản ứng và cách hành xử của ông không khiến tôi ngạc nhiên. Một sự đứt gãy dứt khoát với quá khứ, với truyền thống, với cả cách tiến hành công việc cùng các quy trình, sự đứt gãy quá lớn khiến tôi không còn ngạc nhiên về bất kỳ thái độ và/hay hành vi phá cách nào của ông trong lúc tòa nhà Quốc Hội Hoa Kỳ bị tấn công ngày 6 tháng 1 năm 2021!
Các giá trị của Phương Tây được thảo luận và hình thành từ bốn năm trăm năm trước đã góp phần quan trọng tạo nên văn hóa Phương Tây mà hiện nay Hoa Kỳ, Canada, EU (*) còn giữ những phần căn bản. Các giá trị mà chính phủ Hoa Kỳ đưa ra để hướng dân người dân mới nhập cư gồm có: Độc lập và Tự chủ, Bình đẳng, Chủ nghĩa cá nhân (bạn làm những gì mình muốn miễn là không ảnh hưởng đến quyền của người khác), Quyền riêng tư, Dân chủ, Đổi mới (sự đổi mới bao hàm sự nhập cư) cùng một số giá trị khác (**). Các giá trị này vừa có nguồn gốc từ triết học Phương Tây trước khi Hoa Kỳ lập quốc, vừa xuất phát từ Tuyên ngôn Độc lập của Hoa Kỳ ngày 4 tháng 7 năm 1776.
Một trong những sắc lệnh hành pháp Tổng thống Trump ký đầu tiên khi cầm quyền nhiệm kỳ 47 bãi bỏ quyền đương nhiên có quốc tịch theo nơi sinh, gọi là quyền công dân theo nơi sinh. Quyền này cho phép em bé đương nhiên có quyền chọn quốc tịch Hoa Kỳ nếu em được sinh tại Hoa Kỳ. Quyền này có nguồn gốc từ lý tưởng của nhân loại về bình đẳng và nhân quyền. Quyền công dân theo nơi sinh ngăn chặn sự phân biệt đối xử dựa trên huyết thống hoặc đặc quyền. Nếu nhân loại chấp nhận rằng mọi người sinh ra bình đẳng thì quyền công dân theo nơi sinh đảm bảo cơ hội bình đẳng đó. Không ai chọn được nơi mình sinh ra và Trái đất này là tài sản chung cho mọi người nên người sinh ra nơi đâu thì nơi đó là quê hương, quốc gia của lãnh thổ đó không có quyền từ chối. Chủ nghĩa bình đẳng phát triển bởi Immanuel Kant và khái niệm nhân quyền phát triển bởi John Rawls là nền tảng triết lý nhân bản của quyền công dân nơi sinh!
Quyền ấy bị nhiều người lợi dụng, họ mang thai và tới Hoa Kỳ vào giai đoạn sắp sinh để tìm quốc tịch cho con. Chúng ta, con người với nhau, thông cảm với ước muốn đổi đời ấy. Chẳng phải Hoa Kỳ giàu mạnh nhất thế giới bây giờ là kết quả của hàng triệu cuộc đổi đời tiếp nối nhau từ mấy trăm năm nay đó sao? Về mặt quản trị trật tự, trị an cho xã hội, nếu quyền quyền công dân theo nơi sinh bị lợi dụng quá mức, chính quyền cần có biện pháp hành chánh ngăn chặn sự lạm dụng chứ không phải xóa bỏ nguyên tắc “mọi người sinh ra bình đẳng” được trang trọng ghi trong Tuyên Ngôn Độc Lập như một mục tiêu và lời hứa nhân bản của Hoa Kỳ.
Sắc lệnh ấy bị ngành Tư pháp chặn lại, nhưng cho thấy nền tảng của Tổng thống Trump. Quản không được thì cấm là tư tưởng của nhà độc tài, không phải của Tổng thống một quốc gia đại diện nền Dân chủ, khối các quốc gia Tự do!
Còn bao nhiêu sắc lệnh khác, quyết định, cách hành xử khác của Tổng thống Trump xâm phạm những nền tảng nhân bản và nguyên tắc dân chủ mà Hoa Kỳ và thế giới hướng tới trong tiến trình hướng thiện gian khổ của loài người? Có phải đó là điều khiến người ta, dù không chứng minh được bằng những luận cứ rõ ràng, vẫn cảm nhận có điều gì không ổn vì xâm phạm các giá trị cốt lõi của xã hội nhân bản, văn minh? Đó là những tuyên bố của ông Trump về ý muốn thôn tính Canada, Greenland, kênh đào Panama, về ngăn chặn quyền tự do ngôn luận trong môi trường đại học... Nổi bật trong những ngày này, cách hành xử của ông với cuộc chiến Nga-Ukraine cho cảm nhận một sự biện hộ, ủng hộ và liên kết với những lãnh tụ bị thế giới xa lánh, kết án, thậm chí kinh tởm như ông Putin. Có nhiều cách truy tìm hòa bình, cách của ông Trump vi phạm các giá trị đạo đức căn bản và xé vụn Hiến chương Liên Hiệp Quốc!
Tôi xót xa nhìn Tổng thống Trump đang đưa Hoa Kỳ xoay trục từ Dân chủ sang Độc tài! Độ lớn và thẩm quyền đại diện cho nền dân chủ trên thế giới của Hoa Kỳ bị tổn hại nặng nề. Thế mạnh nhất của Hoa Kỳ mà các đối thủ như Nga, Trung Quốc mơ cũng không được là hệ thống đồng minh dân chủ hùng mạnh và tiến bộ rải khắp các châu lục trên địa cầu: châu Mỹ, Âu, Á, Phi và Úc. Những ngày này, thế giới sửng sốt chứng kiến hệ thống đồng minh ấy suy yếu, có nguy cơ tan vỡ, sự tan vỡ do chính Hoa Kỳ-Trump tự tay đập nát nguồn lực chính của mình. Tôi đồng ý với một câu trong bài phát biểu trước lưỡng viện của ông Trump ngày 5/3/2025: “trong 43 ngày [tôi cầm quyền tổng thống], chúng tôi đạt nhiều thành tựu hơn 4 năm hay 8 năm của hầu hết các chính quyền trước”! Những thành tựu vô đối khiến Hoa Kỳ nhanh chóng nhỏ đi, xấu đi, bị thế giới cô lập!
Phải chăng thời đại lãnh đạo thế giới Tự do của Hoa Kỳ đang cáo chung? Những quốc gia nhỏ nằm kề nước lớn độc tài hung hăng, muốn nương thế mạnh và kinh nghiệm Hoa Kỳ để hướng tổ chức quản trị quốc gia theo kiểu dân chủ tam quyền phân lập, giờ chùn bước...
Ngày 6 tháng 3 năm 2025 - Fb LVan Le
