Lần đầu tiên, không gian phát triển của TP này được hoạch định theo tư duy tích hợp, kết nối các cực tăng trưởng, hạ tầng chiến lược và hệ sinh thái kinh tế trong một chỉnh thể thống nhất.
Sau khi mở rộng địa giới hành chính, TP. HCM không chỉ trở thành đô thị có quy mô lớn nhất cả nước mà còn đứng trước yêu cầu tái định hình toàn bộ không gian phát triển. Thay vì tiếp tục mở rộng theo mô hình truyền thống với một trung tâm và các khu vực vệ tinh, thành phố đang được quy hoạch theo cấu trúc siêu đô thị vùng đa cực, đa trung tâm - mô hình phát triển được xem là bước chuyển mang tính chiến lược, hướng tới mục tiêu đưa TP. HCM trở thành đô thị toàn cầu vào năm 2075.
Đây là lần đầu tiên một "bản thiết kế" dài hạn đến 100 năm được xây dựng cho TP. HCM - một trong 2 đô thị đặc biệt của Việt Nam, không chỉ giải quyết bài toán tăng trưởng của riêng TP. HCM mà còn định vị lại vai trò của thành phố trong mạng lưới đô thị quốc gia và khu vực.
Từ "đầu tàu kinh tế" đến siêu đô thị mang tầm quốc tế
Trong nhiều năm qua, TP. HCM luôn giữ vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước, là trung tâm lớn nhất về tài chính, thương mại, dịch vụ và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, tốc độ đô thị hóa nhanh cùng áp lực dân số, giao thông và hạ tầng đã khiến mô hình phát triển tập trung vào khu vực lõi dần bộc lộ nhiều giới hạn.
Việc mở rộng địa giới đã tạo ra một không gian phát triển hoàn toàn mới, đồng thời đặt ra yêu cầu chuyển từ tư duy "mở rộng thành phố" sang "kiến tạo siêu đô thị vùng".
Định hướng phát triển không gian TP. HCM thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm. Nguồn: Quy hoạch Quốc gia
Theo định hướng quy hoạch giai đoạn 2025-2050, tầm nhìn đến năm 2075, TP. HCM sẽ vận hành theo mô hình Polycentric Hyper City - siêu đô thị đa cực, trong đó các khu vực phát triển được tổ chức thành mạng lưới liên kết chặt chẽ thay vì phụ thuộc vào một trung tâm duy nhất.
Mục tiêu đến năm 2075 là đưa TP. HCM trở thành đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại và có năng lực cạnh tranh ngang tầm với các đô thị hàng đầu thế giới.
"Bản thiết kế" mới với 5 cực tăng trưởng
Khác với cách quy hoạch truyền thống, TP. HCM tương lai được tổ chức thành 5 cực động lực, mỗi khu vực đảm nhận một chức năng riêng nhưng bổ trợ lẫn nhau trong tổng thể phát triển.
Khu vực trung tâm TP. HCM hiện hữu tiếp tục là hạt nhân tài chính, quản trị, kinh tế tri thức và dịch vụ cao cấp. Đây cũng là nơi được định hướng phát triển trung tâm tài chính quốc tế, kết hợp tái thiết đô thị và khai thác không gian ven sông Sài Gòn.
Ở phía Đông, khu vực TP. Thủ Đức cũ được xác định là cực đổi mới sáng tạo với các lĩnh vực mũi nhọn như công nghệ cao, giáo dục, nghiên cứu khoa học và y tế chuyên sâu.
Phía Bắc, khu vực Bình Dương cũ phát huy lợi thế công nghiệp để trở thành trung tâm sản xuất thông minh, công nghiệp công nghệ cao và logistics.
Trong khi đó, phía Nam được quy hoạch thành cực cảng biển, thương mại tự do và năng lượng, kết nối Cần Giờ, Cái Mép, Thị Vải và Phú Mỹ, hình thành cửa ngõ giao thương quốc tế với hệ thống cảng trung chuyển, khu thương mại tự do (FTZ) và các trung tâm năng lượng sạch.
Không gian biển của khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu sẽ trở thành cực tăng trưởng thứ năm, tập trung phát triển du lịch biển, nghỉ dưỡng cao cấp và các dịch vụ kinh tế biển gắn với Vũng Tàu, Long Hải và Hồ Tràm.
Theo quy hoạch, năm cực phát triển này không hoạt động độc lập mà liên kết thành một chuỗi giá trị thống nhất, tạo nên cấu trúc kinh tế đa ngành và giảm áp lực cho khu vực trung tâm.
Hạ tầng trở thành "mạch máu" của siêu đô thị
Để kết nối các cực tăng trưởng, quy hoạch xác định 5 hệ liên kết chiến lược đóng vai trò là khung xương của toàn bộ không gian đô thị.
Các hành lang kinh tế Bắc - Nam và Đông - Tây sẽ tăng cường kết nối TP. HCM với vùng Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long và các cửa ngõ hàng hải, hàng không quốc tế.
Một góc TP. HCM hiện nay. Ảnh: Tạp chí VnEconomy
Song song với đó là hệ thống logistics đa phương thức, mạng lưới giao thông nhiều tầng gồm đường bộ, metro, không gian ngầm, hạ tầng trên cao và hạ tầng số, tạo điều kiện để thành phố vận hành theo mô hình đô thị hiện đại.
Bên cạnh phát triển kinh tế, quy hoạch cũng dành vai trò quan trọng cho các hành lang sinh thái dọc sông Sài Gòn, sông Đồng Nai và vùng dự trữ sinh quyển Cần Giờ nhằm bảo đảm cân bằng giữa tăng trưởng và môi trường.
Quản trị theo chức năng thay vì ranh giới hành chính
Một trong những điểm mới của quy hoạch là việc hình thành 10 vùng quản trị phát triển. Thay vì quản lý chủ yếu theo địa giới hành chính, mỗi vùng sẽ được định hướng chức năng riêng, từ khu vực lõi di sản đến đặc khu Côn Đảo.
Mô hình này cho phép phân bổ dân cư, việc làm, đầu tư hạ tầng và dịch vụ công phù hợp với đặc điểm từng khu vực, đồng thời nâng cao hiệu quả quản trị đô thị trong bối cảnh TP.HCM có quy mô ngày càng lớn.
Định vị lại vai trò của TP. HCM trong chiến lược phát triển quốc gia
Ở góc độ quy hoạch, điều đáng chú ý nhất không nằm ở việc thành phố được chia thành bao nhiêu cực tăng trưởng hay bao nhiêu vùng quản trị, mà ở cách TP. HCM được định vị lại trong chiến lược phát triển của Việt Nam.
Nếu trước đây thành phố chủ yếu được nhìn nhận là đầu tàu kinh tế, thì với quy hoạch mới, TP. HCM được kỳ vọng trở thành siêu đô thị vùng, tích hợp các trung tâm tài chính, đổi mới sáng tạo, công nghiệp công nghệ cao, cảng biển, logistics và kinh tế biển trong một cấu trúc thống nhất. Đây không chỉ là quy hoạch cho một đô thị, mà còn là "bản thiết kế" nhằm hình thành cực tăng trưởng có sức lan tỏa lớn nhất cả nước, đóng vai trò cửa ngõ kết nối Việt Nam với khu vực và thế giới trong nhiều thập niên tới.
Hiện nay, TP. HCM đang là đầu tàu kinh tế, dẫn đầu cả nước về quy mô kinh tế (GRDP). Năm 2025, TP. HCM đạt mức tăng trưởng GRDP là 7,53%, đóng góp 23,11% vào tăng trưởng chung cả nước, GRDP bình quân đầu người của thành phố ước đạt khoảng 8.944 USD - 8.994 USD (tương đương khoảng 220 triệu đồng), cao gấp 1,7 lần so với bình quân chung cả nước.
Hải Đăng - Theo reatimes.vn
