Kinh tế tư nhân chỉ phát triển lành mạnh trong môi trường minh bạch, công bằng, và với đội ngũ quan chức nhà nước có phẩm chất.
Kinh tế tư nhân đã được xác định là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, gần 40 năm sau khi bắt đầu công cuộc đổi mới năm 1986. Nghị quyết 68-NQ/TW năm 2025 đã đề ra nhiều giải pháp để khu vực kinh tế này đóng tròn vai trò mới của nó.
Tuy vậy, dựa trên thực tiễn nhiều năm qua, câu hỏi không thể không đặt ra là: liệu khu vực kinh tế tư nhân có thể phát triển nhanh, lành mạnh trong môi trường kinh doanh thiếu vắng sự minh bạch và bình đẳng giữa các doanh nghiệp, và với những quan chức nhà nước thiếu phẩm chất, nhũng nhiễu thay vì phục vụ doanh nghiệp, kiến tạo phát triển?
Yêu cầu minh bạch và công bằng, bình đẳng trong quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp là yêu cầu quan trọng hàng đầu, không thể thiếu đối với sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân nói riêng, toàn bộ nền kinh tế nói chung. Ảnh minh họa. Nguồn: T.C
Minh bạch và công bằng
Minh bạch trong quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp có nghĩa là tất cả các quy định, chính sách và thủ tục liên quan đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp phải được công bố rõ ràng và dễ dàng tiếp cận nhất cho doanh nghiệp và người dân nói chung. Điều này giúp doanh nghiệp hiểu rõ các quy định và chính sách hiện hành, từ đó có thể lên kế hoạch và chiến lược kinh doanh phù hợp. Minh bạch cũng giúp giảm thiểu sự tùy tiện, nhũng nhiễu và tham nhũng trong quá trình quản lý và kiểm tra của cơ quan nhà nước.
Công bằng trong quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp có nghĩa là tất cả các doanh nghiệp đều phải được đối xử bình đẳng. Cơ quan nhà nước phải đảm bảo rằng các quy định và chính sách được áp dụng một cách đồng nhất và không thiên vị đối với bất kỳ doanh nghiệp nào. Điều này giúp tạo ra một môi trường kinh doanh cạnh tranh lành mạnh, nơi doanh nghiệp cạnh tranh dựa trên năng lực và sáng tạo của mình thay vì phải hối lộ, chạy chọt cửa sau, làm “sân sau” cho quan chức này, thế lực kia để cuối cùng cả doanh nhân lẫn quan chức vướng vòng lao lý.
Yêu cầu minh bạch và công bằng, bình đẳng trong quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp là yêu cầu quan trọng hàng đầu, không thể thiếu đối với sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân nói riêng, toàn bộ nền kinh tế nói chung. Trước tiên, nó giúp tăng cường niềm tin của doanh nghiệp vào hệ thống quản lý nhà nước, từ đó khuyến khích doanh nghiệp đầu tư và phát triển.
Thứ hai, nó giúp giảm thiểu rủi ro và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tập trung vào hoạt động kinh doanh cốt lõi. Thứ ba, nó giúp tạo ra một môi trường kinh doanh cạnh tranh lành mạnh, thúc đẩy sự sáng tạo và đổi mới trong kinh doanh, có lợi cho toàn bộ nền kinh tế quốc gia và tránh được nguy cơ hình thành tư bản thân hữu, nạn câu kết giữa quan chức nhà nước thoái hóa, biến chất với doanh nghiệp nhằm moi ruột nguồn lực công.
Để đảm bảo sự minh bạch và công bằng, bình đẳng trong quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp, cơ quan nhà nước cần:
- Công bố rõ ràng và dễ dàng tiếp cận tất cả các quy định, chính sách và thủ tục liên quan đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
- Đảm bảo các quy định và chính sách được áp dụng một cách đồng nhất và không thiên vị đối với bất kỳ doanh nghiệp nào. Điều này có thể được thực hiện thông qua thiết lập các quy trình và thủ tục rõ ràng, cũng như đào tạo cán bộ nhà nước về việc áp dụng các quy định và chính sách một cách công tâm.
- Thiết lập các cơ chế giám sát và kiểm tra để đảm bảo rằng các quy định và chính sách được áp dụng một cách minh bạch và công bằng. Điều này có thể được thực hiện thông qua thiết lập các đơn vị thanh tra, kiểm tra và giám sát độc lập.
Một minh họa cho tinh thần trách nhiệm của công chức Nhật Bản: nhân viên lái tàu xin lỗi hành khách vì sự chậm trễ… 35 giây! Ảnh: CNN
Đòi hỏi về phẩm chất của quan chức nhà nước
Nhưng như vậy vẫn chưa đủ. Có thể nói, nếu không có đội ngũ quan chức nhà nước có phẩm chất, vừa trong sạch vừa có năng lực, sẽ khó mà ra đời một khu vực kinh tế tư nhân năng động, hiệu quả, thiết tha với việc đưa đất nước hóa rồng, hóa hổ. Những vụ án đình đám như vụ án quán cà phê Xin Chào ở huyện Bình Chánh, TP.HCM năm 2016 nhắc chúng ta rằng: để khu vực kinh tế tư nhân có thể phát triển lành mạnh và bền vững, đòi hỏi đội ngũ quan chức nhà nước quản lý lĩnh vực phải có nhiều phẩm chất không thể thiếu, đặc biệt là:
Năng lực chuyên môn sâu rộng: Hiểu biết sâu sắc về kinh tế, luật pháp, quản lý kinh doanh và các lĩnh vực liên quan; có khả năng phân tích, dự báo tình hình kinh tế, cả trong nước và quốc tế; nắm vững các chính sách, quy định của nhà nước liên quan đến hoạt động của khu vực kinh tế tư nhân.
Tính khách quan và công bằng: Đưa ra các quyết định dựa trên cơ sở phân tích khách quan, không bị ảnh hưởng bởi lợi ích cá nhân hoặc nhóm lợi ích nào; đối xử công bằng với tất cả các doanh nghiệp, không phân biệt quy mô, hình thức sở hữu; tạo ra một sân chơi bình đẳng để các doanh nghiệp cạnh tranh lành mạnh.
Tính minh bạch và trách nhiệm: Công khai, minh bạch trong quá trình xây dựng và thực thi chính sách; giải thích rõ ràng các quyết định của mình và chịu trách nhiệm về những quyết định đó; lắng nghe ý kiến của các doanh nghiệp và người dân, có cơ chế phản hồi hiệu quả.
Nếu không có đội ngũ quan chức nhà nước có phẩm chất, vừa trong sạch vừa có năng lực, sẽ khó mà ra đời một khu vực kinh tế tư nhân năng động, hiệu quả, thiết tha với việc đưa đất nước hóa rồng, hóa hổ.
Khả năng kiến tạo và thúc đẩy: Không chỉ quản lý, quan chức nhà nước còn phải có khả năng kiến tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển; đưa ra các chính sách khuyến khích đầu tư, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp; hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các nguồn lực như vốn, công nghệ, thông tin.
Liêm chính và đạo đức: Tuyệt đối không tham nhũng, lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trục lợi cá nhân; có đạo đức nghề nghiệp trong sáng, luôn đặt lợi ích của đất nước và người dân lên trên hết.
Những phẩm chất này không chỉ giúp khu vực kinh tế tư nhân phát triển lành mạnh, mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của cả nền kinh tế. Tất cả trong một nền hành chính liêm khiết và hiệu quả, tạo niềm tin cho doanh nghiệp và xã hội.
Học kinh nghiệm xây dựng phẩm chất đội ngũ quan chức nhà nước
Không cần nhìn đâu xa, chỉ cần nghiên cứu và học tập kinh nghiệm của những quốc gia gần gũi đã thành công trong việc phát huy sự đóng góp của khu vực kinh tế tư nhân vào sự phát triển kinh tế đất nước trong một thời gian tương đối ngắn như Nhật Bản và Hàn Quốc, nhờ vào vai trò kiến tạo và phẩm chất, năng lực của các quan chức nhà nước. Để xây dựng được đội ngũ quan chức quản lý như vậy, cần:
Một hệ thống tuyển chọn và đào tạo nghiêm ngặt
Kinh nghiệm của Nhật Bản cho thấy:
- Các quan chức được tuyển chọn thông qua các kỳ thi tuyển rất khó khăn.
- Quá trình đào tạo bài bản, chuyên sâu, chú trọng cả kiến thức chuyên môn và đạo đức công vụ.
- Thường xuyên được luân chuyển qua nhiều vị trí để có cái nhìn toàn diện về nền kinh tế.
Với Hàn Quốc:
- Trước hết, cũng là hệ thống tuyển chọn và đào tạo quan chức rất nghiêm ngặt.
- Đặc biệt chú trọng đào tạo các chuyên gia kinh tế có khả năng hoạch định chính sách và quản lý vĩ mô.
- Có sự hợp tác chặt chẽ giữa nhà nước và các trường đại học, viện nghiên cứu trong việc đào tạo quan chức.
Văn hóa làm việc chuyên nghiệp
Với cả Nhật Bản và Hàn Quốc, đó là:
- Tinh thần trách nhiệm cao, tận tụy với công việc.
- Có tinh thần làm việc nhóm, phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành.
- Luôn đặt lợi ích quốc gia lên trên lợi ích cá nhân.
- Tác phong làm việc nhanh chóng, hiệu quả.
- Khả năng thích ứng cao với những thay đổi của tình hình kinh tế.
- Sẵn sàng học hỏi và đổi mới để nâng cao năng lực.
Sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước và doanh nghiệp
- Cả Nhật Bản và Hàn Quốc đều có truyền thống hợp tác chặt chẽ giữa nhà nước và doanh nghiệp.
- Quan chức nhà nước thường xuyên đối thoại với doanh nghiệp để nắm bắt tình hình và giải quyết khó khăn.
- Sự phối hợp này được thực hiện trên nguyên tắc minh bạch, công bằng, không có sự ưu ái đặc biệt cho bất kỳ doanh nghiệp nào.
Cơ chế kiểm tra, giám sát hiệu quả
Cả hai nước đều có cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ hoạt động của quan chức nhà nước. Các hành vi tham nhũng, lạm quyền đều bị xử lý nghiêm minh, đảm bảo tính liêm chính của đội ngũ quan chức và tạo niềm tin cho khu vực kinh tế tư nhân.
Vận dụng những bài học từ các quốc gia đã hóa rồng, hóa hổ mấy chục năm trước nhằm xây dựng cho bằng được một đội ngũ quan chức có đủ phẩm chất và năng lực thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển lành mạnh, đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước, có thể nói đó là thách thức lớn nhất hiện nay để tiến vào kỷ nguyên mới.
Đoàn Khắc Xuyên - Theo Người Đô Thị
