Một bức tranh ảm đạm đang lộ rõ khi các tập đoàn quốc phòng lớn nhất Trung Quốc đồng loạt suy sụp. Doanh thu vũ khí của nước này giảm 10% trong năm 2024, trong khi phần còn lại của thế giới vẫn tăng trưởng. Tập đoàn Norinco , đơn vị sản xuất xe tăng và tên lửa , rơi tự do 31% xuống chỉ còn 14 tỷ USD. Tập đoàn AVIC gần như ngừng sản xuất máy bay. Nhiều hợp đồng quân sự bị âm thầm hủy bỏ hoặc đóng băng sau khi chiến dịch “đả hổ đập ruồi” của Tập Cận Bình quét qua toàn bộ chuỗi cung ứng quân sự, khiến ngay cả Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương cũng bị hạ bệ.
Các nhà phân tích mô tả tình hình là “ăn luôn cả hạt giống.” Những tập đoàn quốc doanh từng được kỳ vọng sẽ bàn giao siêu tên lửa, tàu sân bay và nâng cấp hạt nhân vào năm 2027 giờ đây nằm bất động. Hợp đồng bị đưa vào diện “xem xét lại,” lãnh đạo doanh nghiệp biến mất bí ẩn, và hàng loạt dự án quốc phòng ngừng hoạt động vô thời hạn.
Khủng hoảng này không chỉ là vấn đề quân sự mà còn phản chiếu toàn bộ mô hình kinh tế Trung Quốc. Trên giấy tờ, nước này trông như một cường quốc thịnh vượng với GDP đứng thứ hai thế giới, thành phố mọc lên dày đặc, tàu cao tốc băng khắp lục địa và dự trữ ngoại hối hơn 3.000 tỷ USD. Nhưng người dân thì nghèo đến kiệt quệ. Tài sản trung bình của một người trưởng thành chỉ khoảng 27.000 USD, trong khi ở Anh là 107.000 USD và ở Đức là 120.000 USD.
Tình trạng thất nghiệp trong giới trẻ tồi tệ đến mức chính phủ ngừng công bố số liệu thật. Tỷ lệ tiết kiệm hộ gia đình lên đến 35–40% vì không có mạng lưới an sinh; mất việc hoặc bệnh nặng là cả gia đình chìm xuống đáy. Phần lớn “sự giàu có” bị kẹt trong những thành phố ma, cầu đường vô dụng, và bất động sản vừa mất 30–50% giá trị. Những tài sản thực sự có giá trị nằm trong tay nhà nước và giới thân hữu, còn dân thường chỉ sở hữu các căn hộ đắt đỏ đang mất giá và cổ phiếu của những tập đoàn tồn tại nhờ ngân hàng quốc doanh được lệnh bơm tiền.
Cả hệ thống vận hành theo chỉ thị từ trên xuống, dựa vào các khoản đầu tư khổng lồ vào thứ mà Bắc Kinh gọi là “lĩnh vực chiến lược” trong từng kế hoạch 5 năm: thép, tàu, chip, xe điện và giờ là tên lửa – bất kể thị trường có nhu cầu hay không. Khi kế hoạch thay đổi hoặc một quan chức bị thanh trừng, toàn bộ ngành có thể đóng băng chỉ sau một đêm. Hàng nghìn tỷ USD bốc hơi như chưa bao giờ tồn tại.
Đó là lý do vì sao một chiến dịch chống tham nhũng lại có thể khiến cả quân đội tê liệt. Bởi vì Trung Quốc không có thị trường thực sự, không có giá thật, không có pháp quyền đúng nghĩa. Chỉ có lòng trung thành với người đứng đầu. Chỉ cần một cái gật đầu hay cái nhíu mày của Tập Cận Bình là cả cỗ máy khổng lồ lập tức kẹt cứng.
Trung Quốc không giàu. Trung Quốc là một phim trường khổng lồ được dựng lên bằng nợ, với vũ khí hạt nhân đứng phía sau. Và những vết nứt đang lan rộng nhanh hơn khả năng che đậy của nhà nước.
Nguồn: Reuters, SIPRI - Tác giả: Tin tức Hoa Kỳ by VLKT News
