Một bản đồ trực tuyến mới cho phép người dùng tìm từng sông băng trên thế giới và xem chúng có thể biến mất vào khoảng năm nào nếu Trái đất nóng thêm 1,5°C, 2°C, 2,7°C hoặc 4°C.
Nền tảng tra cứu các kịch bản của sông băng trên toàn cầu Global Glacier Extinction Explorer - Ảnh: PHYS.ORG
Công cụ có tên Global Glacier Extinction Explorer, tạm dịch là Bản đồ khám phá sự biến mất của sông băng toàn cầu, vừa được nhóm nghiên cứu tại ETH Zurich và Đại học Vrije Brussel công bố.
Người dùng có thể gõ tên một sông băng, phóng to bản đồ rồi chọn mức nhiệt độ Trái đất tăng lên. Màu sắc trên bản đồ sẽ thay đổi để cho biết sông băng đó có thể còn tồn tại đến khoảng thời gian nào.
Bấm vào từng sông băng còn có thể xem diện tích, độ cao và năm dự kiến biến mất trong từng kịch bản.
Phía sau bản đồ là dữ liệu từ hơn 211.000 sông băng trên toàn thế giới.
Nhóm nghiên cứu dùng ba mô hình sông băng toàn cầu kết hợp nhiều mô hình khí hậu để tính toán. Một sông băng được xem là đã biến mất khi diện tích còn dưới 0,01 km² hoặc thể tích còn chưa tới 1% so với ban đầu.
Năm hiện trên bản đồ không phải một mốc chắc chắn tuyệt đối. Sông băng có thể tan nhanh hoặc chậm hơn tùy độ cao, địa hình, lượng tuyết, nhiệt độ từng khu vực và mức nóng lên thực tế trong những thập niên tới.
Dù vậy, công cụ mới giúp biến những con số khí hậu khá khó hình dung thành một câu hỏi rất cụ thể.
Một sông băng mà người dân từng nhìn thấy, từng leo tới hoặc sống gần đó sẽ còn tồn tại bao lâu?
Mùa hè 2026 cho thấy câu hỏi này không còn xa xôi.
Nhiều sông băng toàn cầu đang tan chảy với tốc độ chóng mặt - Ảnh: EL ESPECTADOR
Tháng 8, sông băng Bella Tola gần Saint-Luc, Thụy Sĩ, được tuyên bố đã biến mất sau khi gần như tan hết. Điều trùng hợp là mô hình trước đó dự báo Bella Tola sẽ biến mất trong khoảng 2026-2029.
Sông băng Urirotstock ở Thụy Sĩ cũng được tuyên bố biến mất trong mùa hè năm nay.
Theo Harry Zekollari, đồng tác giả nghiên cứu tại Đại học Vrije Brussel, một sông băng thường không mất đi chỉ sau một mùa hè nóng. Quá trình này kéo dài nhiều năm, thậm chí nhiều chục năm, khi lượng tuyết tích lại vào mùa đông không còn bù được phần băng tan vào mùa hè.
Những năm đặc biệt nóng có thể đẩy nhanh giai đoạn cuối của quá trình đó.
Các tính toán toàn cầu cho thấy tốc độ biến mất của sông băng có thể chênh lệch rất lớn tùy mức nóng lên.
Nếu nhiệt độ toàn cầu được giữ ở mức tăng 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp, trong giai đoạn sông băng biến mất nhanh nhất thế giới có thể mất khoảng 2.000 sông băng mỗi năm.
Nếu mức tăng lên tới 4°C, con số này có thể tăng lên khoảng 4.000 sông băng mỗi năm.
Đến năm 2100, nếu giữ được mức tăng 1,5°C, gần một nửa số sông băng hiện nay có thể vẫn còn tồn tại.
Ở kịch bản 2,7°C, tỉ lệ còn lại chỉ khoảng 20%.
Nếu Trái đất nóng thêm 4°C, chưa tới 10% số sông băng hiện nay có thể còn tồn tại vào cuối thế kỷ.
Dãy Alps ở châu Âu chịu ảnh hưởng đặc biệt mạnh.
Theo kịch bản tăng 2,7°C, đến cuối thế kỷ khu vực này có thể chỉ còn khoảng 110 sông băng. Nếu nhiệt độ tăng 4°C, con số còn khoảng 20.
Lander Van Tricht, một trong những người phát triển bản đồ, cho rằng những con số về tổng diện tích băng hay tổng khối lượng băng mất đi thường quá lớn và khó gắn với trải nghiệm hằng ngày.
Bản đồ mới đưa câu chuyện xuống từng ngọn núi, từng thung lũng và từng sông băng cụ thể.
Người dùng có thể tìm một nơi mình từng đến rồi xem liệu vài chục năm nữa khối băng đó còn ở đó hay chỉ còn lại tên trên bản đồ.
