Sau một giai đoạn La Niña ngắn ngủi, thế giới đang đối mặt với khả năng hiện tượng El Niño quay trở lại vào nửa cuối năm 2026. Chuyên gia cảnh báo điều này có thể đẩy nhiệt độ toàn cầu lên những nấc thang mới, phá vỡ mọi kỷ lục từng được ghi nhận.
Thế giới có đang đứng trước một chu kỳ thiên tai mới? - Ảnh: AI
Theo dự báo mới nhất từ Cơ quan Khí tượng và Hải dương học quốc gia Mỹ (NOAA), có khoảng 50 - 60% khả năng El Niño sẽ hình thành trong giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 9-2026.
Sự trở lại của "Cậu bé" (tên gọi El Niño theo tiếng Tây Ban Nha) diễn ra trong bối cảnh nền nhiệt Trái đất vốn đã bị đẩy lên rất cao do biến đổi khí hậu, hứa hẹn một chu kỳ thời tiết cực đoan và khắc nghiệt.
El Niño "châm ngòi" nắng nóng toàn cầu: Chỉ 0,2°C cũng đủ gây thảm họa
El Niño và La Niña là hai pha đối lập của mô hình khí hậu tự nhiên tại vùng Thái Bình Dương nhiệt đới, được gọi chung là Dao động Nam (ENSO). Trong khi La Niña mang lại hiệu ứng làm mát tạm thời thì El Niño lại là "kẻ châm ngòi" cho các đợt nắng nóng toàn cầu.
Khi El Niño xuất hiện, các luồng gió mậu dịch thổi từ Đông sang Tây trên Thái Bình Dương bị suy yếu. Điều này khiến dòng nước ấm tích tụ lại ở khu vực trung tâm và phía Đông đại dương, giải phóng một lượng nhiệt khổng lồ vào khí quyển.
Nhà khí tượng học Nat Johnson từ NOAA nhận định: "Một hiện tượng El Niño điển hình thường khiến nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng tạm thời khoảng 0,1°C - 0,2°C". Con số này nghe có vẻ nhỏ nhưng trong bối cảnh Trái đất đang ấm lên, nó đủ để tạo ra những thảm họa thiên tai khốc liệt.
Năm 2026 và 2027: Những cột mốc nhiệt độ đáng sợ
Lịch sử vừa chứng kiến giai đoạn 2023-2024 đầy biến động khi El Niño góp phần biến năm 2024 trở thành năm nóng nhất trong lịch sử nhân loại. Carlo Buontempo, Giám đốc Cơ quan Biến đổi khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu, cảnh báo rằng năm 2026 có thể tiếp tục là "một năm phá kỷ lục khác" nếu El Niño sớm hình thành.
Tuy nhiên, các nhà khoa học lưu ý về "độ trễ" của khí quyển. Tác động của El Niño thường không xuất hiện ngay lập tức mà sẽ đạt đỉnh vào năm kế tiếp. "Năm 2027 sẽ đối mặt với nguy cơ gia tăng ghi nhận năm ấm kỷ lục nếu El Niño phát triển mạnh vào nửa cuối năm 2026", nhà khoa học khí hậu Tido Semmler nhấn mạnh.
Ngay cả khi không có El Niño, xu hướng nóng lên toàn cầu do khí thải nhà kính cũng đã đủ khiến năm 2026 trở nên vô cùng oi bức.
Sự trở lại của El Niño đồng nghĩa với việc bản đồ thời tiết thế giới sẽ bị đảo lộn. Khu vực Đông Nam Á (trong đó có Việt Nam), Úc và Nam Phi thường phải đối mặt với tình trạng khô hạn nghiêm trọng, cháy rừng và xâm nhập mặn.
Ngược lại, các quốc gia tại Nam Mỹ như Peru, Ecuador hay vùng Sừng châu Phi lại phải gánh chịu những trận mưa lũ lịch sử.
Tại Việt Nam, El Niño thường gắn liền với tình trạng thiếu hụt lượng mưa, gây ra hạn hán khốc liệt và xâm nhập mặn sâu tại Đồng bằng sông Cửu Long. Ngoài ra, El Niño cũng làm tăng tần suất các cơn bão mạnh, dị thường và các đợt nắng nóng gay gắt kéo dài tại miền Bắc và miền Trung.
Để theo dõi hiện tượng này chính xác hơn trong bối cảnh đại dương đang ấm lên quá nhanh, NOAA đã áp dụng phương pháp đo lường mới mang tên Chỉ số Nino Đại dương tương đối (RONI).
Thay vì so sánh với mức trung bình 30 năm đã lỗi thời, RONI so sánh mức độ nhiệt của khu vực Thái Bình Dương với phần còn lại của vùng nhiệt đới. Đây được coi là "tiêu chuẩn vàng" mới giúp các quốc gia dự báo và chuẩn bị sớm hơn trước các biến động của ENSO.
Thế giới đang đứng trước một chu kỳ thiên tai mới. Việc hiểu rõ và cập nhật kịp thời các diễn biến của El Niño không chỉ là công việc của các nhà khoa học, mà còn là sự chuẩn bị sinh tồn cho hàng tỉ người trước một Trái đất đang ngày càng trở nên khắc nghiệt hơn.
MINH HẢI - Theo Tuổi Trẻ
