Nền dân chủ non trẻ của Hàn Quốc chứng tỏ sự trưởng thành.
Đêm 3/12, khi công chúng còn đang xôn xao bàn tán về việc 38 du khách Việt Nam “mất tích” sau khi đến Hàn Quốc, nền dân chủ non trẻ này đón nhận một cơn địa chấn chính trị chưa từng có kể từ thập niên 80. [1]
Khoảng 22:40 giờ địa phương, Tổng thống Yoon Suk-yeol bất ngờ ban bố tình trạng thiết quân luật qua bài phát biểu được truyền hình trực tiếp. [2]
Lý do được đưa ra là để “bảo vệ đất nước Hàn Quốc tự do trước các mối đe dọa từ lực lượng cộng sản Bắc Triều Tiên và loại bỏ các phần tử chống phá nhà nước”. [3] Ngay sau thông báo, một tướng lĩnh quân đội được giao nhiệm vụ chỉ huy thiết quân luật ra lệnh cấm các hành vi tụ tập, biểu tình, cấm các đảng phái chính trị hoạt động, và đặt báo chí dưới sự kiểm soát của quân đội. [4]
Chưa đầy sáu tiếng sau, tổng thống đã phải tuyên bố rút lại lệnh thiết quân luật, và giờ đây đối diện với nguy cơ bị phế truất. [5] Bốn yếu tố sau đây cho thấy cách mà nền dân chủ của Hàn Quốc sống sót qua lá bài thiết quân luật đầy bất ngờ của người đứng đầu đất nước.
HỆ THỐNG ĐẢNG ĐỐI LẬP CÓ TỔ CHỨC
Chỉ mất 150 phút kể từ khi tổng thống tuyên bố, 190 trong tổng số 300 nghị sĩ Quốc hội đã tập hợp được trong tòa nhà lập pháp. Tất cả bỏ phiếu đồng thuận tuyệt đối phủ quyết lệnh thiết quân luật. [6] Theo Hiến pháp, Quốc hội chỉ cần đa số phiếu để phủ quyết thiết quân luật của tổng thống. [7] Động thái này của Quốc hội tạo cơ sở pháp lý để biến mọi hành động áp đặt thiết quân luật trở nên vi hiến.
Đảng Dân chủ (Democratic Party) đối lập chiếm 192 ghế trong Quốc hội, nhưng trong số 190 nghị sĩ có mặt và bám trụ tại tòa nhà lập pháp suốt đêm cho tới sáng, có cả thành viên của Đảng Sức mạnh Nhân dân (People Power Party) cầm quyền. Chủ tịch của hai đảng đã bắt tay đồng thuận để chống lại quyết định đơn phương của tổng thống. [8]
Trước đó, Đảng Dân chủ đã nhiều lần cảnh báo về âm mưu tái lập chế độ thiết quân luật của chính quyền. Trong các phiên chất vấn về việc thay đổi nội các vào tháng Chín, các nghị sĩ đối lập đã chỉ ra mối liên hệ bất thường giữa tổng thống, bộ trưởng Bộ Quốc phòng cùng chỉ huy Cơ quan Phản gián Quốc phòng. Ba người đều là bạn học cùng trường trung học. Tổng thống cũng nhiều lần chỉ trích các thành viên đối lập là các “phần tử chống phá nhà nước”. [9]
Mối nghi ngờ của phe đối lập bị cho là “thuyết âm mưu”, cho đến sự việc đêm qua. [10]
MỘT XÃ HỘI DÂN SỰ NĂNG ĐỘNG
Trong khi các nghị sĩ đối lập đấu tranh trong tòa nhà Quốc hội, bên ngoài hàng ngàn người dân nhanh chóng tập hợp biểu tình bất chấp cái lạnh không độ và lệnh cấm tụ tập của quân đội. [11] Giống như các nghị sĩ túc trực xuyên đêm, người dân bám trụ biểu tình suốt đêm, không chỉ yêu cầu rút lại thiết quân luật mà còn đòi cách chức tổng thống.
Tổ chức nghiệp đoàn lớn nhất nước ngay lập tức tuyên bố bãi công vô thời hạn cho tới khi tổng thống từ chức. [12] Các tổ chức xã hội dân sự khác cũng đồng loạt lên tiếng phản đối, chỉ trích hành động của tổng thống là “vi hiến”, “tấn công vào nền dân chủ”, và “người dân sẽ không bao giờ tha thứ cho thiết quân luật phản dân chủ”. [13]
Người Hàn Quốc không xa lạ với việc lên tiếng chống lại các nhà lãnh đạo lạm quyền. Cuối năm 2016, hàng chục ngàn người đã biểu tình yêu cầu Tổng thống Park Geun-hye khi đó phải từ chức vì các cáo buộc tham nhũng. [14] Đầu năm 2017, bà Park bị Quốc hội phế truất, và một năm sau bị kết án 24 năm tù cho các cáo buộc nhận hối lộ và lạm quyền. [15]
BÁO CHÍ LÀM ĐÚNG CHỨC NĂNG GIÁM SÁT
Bất chấp lệnh cấm ngay từ khi ban bố thiết quân luật, đặt toàn bộ hệ thống báo chí dưới sự kiểm soát của quân đội, các tờ báo lớn của Hàn Quốc như Chosun Ilbo (Triều Tiên Nhật Báo) hay Yonhap News Agency (Thông tấn xã Liên hiệp Hàn Quốc) vẫn tiếp tục hoạt động độc lập. [16][17] Họ cập nhật tin tức liên tục, chính xác và chuyên nghiệp, trở thành cầu nối không chỉ với người dân trong nước mà còn với cộng đồng quốc tế.
Các hãng tin lớn trên thế giới cũng ngay lập tức mở chuyên mục cập nhật diễn biến trực tiếp tại hiện trường, phối kiểm thông tin, tạo thành một hành lang thông tin thông suốt, giúp hạn chế thấp nhất sự hỗn loạn vốn thường thấy trong các cuộc khủng hoảng.
QUÂN ĐỘI TRUNG LẬP
Vai trò trung lập, phi chính trị của quân đội nói riêng và lực lượng an ninh nói chung là một yếu tố khác giúp Hàn Quốc tránh được thảm họa.
Khi lệnh thiết quân luật được ban bố, lực lượng quân đội được điều động đến chiếm tòa nhà Quốc hội, với mục đích ngăn cản các nghị sĩ có thể nhóm họp và phủ quyết lệnh của tổng thống. Các nhân viên trong Quốc hội đã dùng các vật dụng bàn ghế dựng rào chắn ngăn cản quân đội tiếp cận. [18] Tuy được vũ trang tận răng và chỉ phải đối phó với những người không vũ khí, quân đội không cho thấy dấu hiệu dùng vũ lực quá mức để trấn áp.
Ngay sau khi Quốc hội bỏ phiếu phủ quyết thiết quân luật, quân đội đã lập tức rút lui trong trật tự. Sau phiên bỏ phiếu, Chủ tịch Quốc hội Woo Won-shik đã khen ngợi quân đội làm đúng theo chức trách và đúng luật, chứng tỏ là lực lượng “trưởng thành cùng với nền dân chủ của đất nước”. [19]
----
Nguồn: Luật Khoa tạp chí; ngày 4/12/2024.
Ảnh: Tổng thống Hàn Quốc ban bố thiết quân luật khẩn cấp. Ảnh: Reuters.
Tác giả: YÊN KHẮC CHÍNH
