Trong chuyến thăm cấp nhà nước đến Singapore của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 29 đến 31-5 vừa qua, lãnh đạo hai nước nhất trí đưa hợp tác công nghệ trở thành trụ cột quan trọng trong quan hệ song phương.
Trong chuyến thăm cấp nhà nước đến Singapore của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 29 đến 31-5 vừa qua, lãnh đạo hai nước nhất trí đưa hợp tác công nghệ trở thành trụ cột quan trọng trong quan hệ song phương, tiến tới hình thành hệ sinh thái khoa học - công nghệ chiến lược giữa hai nước.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, nhiều nhà khoa học, trí thức người Việt đang công tác tại Singapore cùng đánh giá cao quyết tâm này. Tuy nhiên các chuyên gia cũng đặt ra câu hỏi: Làm thế nào để hệ sinh thái ấy thực sự cho trái ngọt?
Dồn toàn lực cho "trận quyết chiến"
TS Hà Sơn Tùng (Trung tâm Ứng dụng bán dẫn, Viện hàn lâm Khoa học Singapore - A*STAR) đánh giá trong chuyến thăm Singapore lần này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mang theo một sứ mệnh lớn, đó là tạo dựng "hành lang hợp tác công nghệ cao Việt Nam - Singapore", mở ra những cơ hội hợp tác sâu rộng về khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo giữa hai quốc gia trong nhiều năm tới.
Tuy nhiên, ông Tùng nhấn mạnh thành công của chiến lược phát triển khoa học - công nghệ không chỉ phụ thuộc vào những nghị quyết đúng đắn mà còn ở hiệu quả triển khai tại các bộ, ngành, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.
Chủ trương lớn đã có, thể hiện qua tinh thần nghị quyết 57 của Bộ Chính trị cũng như những văn kiện lớn về khoa học - công nghệ được lãnh đạo Việt Nam - Singapore ký kết trong những trao đổi cấp cao gần đây.
Theo ông Tùng, điều tiếp theo cần được nhìn thấy trong những năm tới là các chương trình hành động cụ thể, dự án trọng điểm có sức lan tỏa và cơ chế đủ mạnh để thu hút nhân tài, thúc đẩy nghiên cứu và thương mại hóa công nghệ.
"Với vị thế ngày càng được nâng cao, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành một trung tâm đổi mới sáng tạo, một quyền lực mềm của khu vực và là điểm đến hấp dẫn cho các ngành công nghệ cao trong tương lai", ông Tùng khẳng định.
Chứng kiến quá trình làm việc gần đây của các bộ, ban, ngành, trường, viện, doanh nghiệp Việt Nam thời gian qua, GS Vũ Minh Khương (Trường Chính sách công Lý Quang Diệu) khẳng định tín hiệu tích cực đã xuất hiện khi những chuyển động gần đây đã đi theo hướng "thực chiến vào cuộc", chứ không dừng ở bàn thảo hay xin nguồn lực. Theo ông, đây chính là điều phía Singapore kỳ vọng ở Việt Nam có những bước đi thực chất và gây ấn tượng.
Để có thêm nhiều bước tiến còn thực chất và ấn tượng hơn nữa, GS Khương đề xuất Việt Nam nhìn nhận phát triển khoa học - công nghệ như một "trận quyết chiến chiến lược".
"Khi đã xác định đây là trận quyết chiến chiến lược thì hệ thống có nhiệm vụ phải dồn toàn lực, tạo ra bước chuyển biến để làm kinh ngạc thế giới. Còn nếu dàn trải, cái gì cũng muốn nhưng chỉ đơn thuần là nghị quyết thì cũng khó đi được xa", GS Khương nhấn mạnh.
Bắt đầu từ những bài toán khó
Một trong những yếu tố tiên quyết được GS Khương chỉ ra là phải xác định cụ thể bài toán cần giải quyết và phải là những bài toán khó: Vì sao Đồng bằng sông Cửu Long ô nhiễm? Vì sao năng suất lao động tại các doanh nghiệp Việt Nam còn thấp? Vì sao hệ thống logistics của ta lại có chi phí giá thành cao, manh mún dù có rất nhiều cảng biển, sân bay...?
Ông Khương phân tích: "Khi đã đặt ra bài toán như thế, chúng ta bắt đầu lựa chọn hợp tác. Giải bài toán như thế nào, nguồn lực của ta ra sao và của bạn thế nào, sử dụng cơ chế gì... Phải xác định dùng những cơ chế ưu tú nhất mà thế giới có được để khai thác nguồn lực tổng lực của toàn cầu và sức mạnh cộng hưởng với Singapore. Những công nghệ chiến lược - ví dụ trí tuệ nhân tạo (AI) hay các công nghệ khác mà mình muốn lựa chọn - phải giải quyết thực sự những bài toán mà mình đang phải đương đầu".
Bên cạnh các bài toán lớn, TS Hà Sơn Tùng còn đề nghị cân nhắc những bài toán của tương lai. Ông cho biết từ tháng 3-2025, ông đã đề xuất Việt Nam đầu tư sớm vào các công nghệ chiến lược mới nổi, đặc biệt là công nghệ lượng tử, ở thời điểm trong nước còn chủ yếu thảo luận về AI và bán dẫn.
Ông đánh giá việc công nghệ lượng tửđược đưa vào danh mục công nghệ chiến lược quốc gia ngay trước chuyến thăm cho thấy sự cởi mở trong việc tiếp nhận ý kiến chuyên gia, đồng thời phản ánh tốc độ ra quyết sách và triển khai rất đáng khích lệ của lãnh đạo đất nước.
"Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để bứt phá, vươn lên trở thành quốc gia phát triển. Chúng ta đã có những định hướng chiến lược đúng đắn khi lựa chọn khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực tăng trưởng cốt lõi cho kỷ nguyên mới. Nhưng để hiện thực hóa khát vọng đó, cần sự chung sức của toàn dân tộc.
Cơ hội đang ở trước mắt. Ngọn cờ đổi mới sáng tạo đang nằm trong tay mỗi người Việt Nam, dù ở trong nước hay ngoài nước. Nếu cùng nhìn về một hướng, cùng chung một khát vọng và cùng hành động, tôi tin rằng Việt Nam sẽ trở thành một quốc gia mạnh về khoa học - công nghệ, tạo dựng nền tảng phát triển bền vững cho dân tộc trong 50 năm, thậm chí 100 năm tới", nhà khoa học đang công tác tại A*STAR kỳ vọng.
Trí thức Việt luôn hướng về quê hương
PGS.TS Dương Minh Hải (Trường ĐH Quốc gia Singapore) khẳng định "hành lang hợp tác công nghệ cao Việt Nam - Singapore" sở hữu một ưu thế lớn, đó là cộng đồng trí thức, nhà khoa học kiều bào tại đảo quốc sư tử. Họ hoạt động trong các lĩnh vực mũi nhọn như vật liệu tiên tiến, AI, bán dẫn, y sinh và chuyển đổi số...
Không chỉ công bố quốc tế, họ còn đồng phát triển công nghệ, dẫn dắt nhóm nghiên cứu và tham gia các chương trình R&D có tác động trực tiếp tới hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Singapore.
Đặc biệt, đông đảo trí thức Việt Nam tại Singapore luôn giữ tinh thần hướng về quê hương, không chỉ thông qua tình cảm mà còn bằng các đóng góp rất cụ thể và thực chất.
Ông Hải cho biết vai trò của cộng đồng trí thức đang có sự thay đổi lớn, khi đóng góp của kiều bào đang chuyển từ những kết nối mang tính cá nhân sang đóng góp có tính hệ thống, hướng tới sự phát triển dài hạn của Việt Nam.
"Cộng đồng kiều bào đóng vai trò quan trọng trong "dòng chảy hai chiều" của tri thức. Họ không chỉ tạo ra tri thức mới tại Singapore mà còn giúp dẫn dòng tri thức và công nghệ phục vụ trực tiếp cho sự phát triển dài hạn của Việt Nam", PGS Hải khẳng định.
NGỌC ĐỨC - THANH HIỀN - Theo Tuổi Trẻ
